|
|
Urodzony w 1945 roku w Liverpoolu Terence Davies jest najmłodszym, dziesiątym, dzieckiem w robotniczej rodzinie irlandzkiego pochodzenia. Ma trudne dzieciństwo; postać brutalnego ojca pojawi się wiele lat później w filmowej, silnie autobiograficznej twórczości dorosłego Terence'a, podobnie jak koszmar szkoły, w której wrażliwy, rozkochany w kinie, zamęczany przez rówieśników chłopczyk nie może się odnaleźć. Bardzo zżyty z matką, wzrasta w religii katolickiej; przez wiele lat pozostaje niezwykle religijny. Po ukończeniu szkoły pracuje jako urzędnik w kancelarii portowej - z Liverpoolu wyprowadza się dopiero dziesięć lat później, kiedy dostaje się do szkoły teatralnej w Coventry. Tu pisze scenariusz "Dzieci" - debiutanckiego krótkiego metrażu opartego na własnej autobiografii. Mimo trudnej, kontrowersyjnej tematyki (homoseksualizm, przemoc, śmierć) w 1972 roku uzyskuje dofinansowanie Brytyjskiego Instytutu Filmowego; film jest gotowy cztery lata później. Kontynuacją "Dzieci" są "Madonna z dzieciątkiem" (1980) oraz "Śmierć i przemienienie" (1983), dzisiaj określane mianem "Trylogii Terence'a Daviesa". Pierwszy pełnometrażowy film twórcy, "Odległe głosy, martwe natury", zostaje uhonorowany na festiwalu w Cannes nagrodą FIPRESCI, podobnie "Kres długiego dnia" - z tym, że tutaj nagrodą są podobno najdłuższe oklaski w historii festiwalu (film, nominowany do Złotej Palmy, przegrywa z "Dobrymi chęciami" Bille'ego Augusta według scenariusza Bergmana). Następnie kręci Davies "Neonową biblię" na podstawie Johna Kennedy'ego Toole'a i adaptację "Świata zabawy" Edith Wharton (którą uważa za jedną z dwóch, obok Henry'ego Jamesa, najważniejszych postaci powieściopisarstwa angielskiego). Pracuje też dla BBC, realizując między innymi radiową adaptację "Fali" Virginii Woolf. W 2008 roku w Cannes ma premierę jego najnowszy film, niekonwencjonalny dokument o Liverpoolu zatytułowany "O czasie i mieście".
| |
|
|
Autobiografia: niemal wszystkie jego filmy (wyjątkiem jest "Świat zabawy") oparte są na autentycznych wątkach z życia reżysera; zarówno Robert Tucker z "Dzieci", "Madonny z dzieciątkiem" i "Śmierci i przemienienia", jak i mały Bud z "Kresu długiego dnia" (noszący zresztą to samo nazwisko) to alter ego Daviesa; "Odległe głosy, martwe natury" to historia jego rodziny ("autobiografia w trzeciej osobie"), a dokument "O czasie i mieście" stanowi autorski zapis historii Liverpoolu, od lat czterdziestych do współczesności, zawierający wspomnienia i refleksje Daviesa-narratora. "Neonowa biblia", chociaż oparta na powieści Johna Kennedy'ego Toole'a, powtarza wiele motywów z "Trylogii" oraz "Kresu długiego dnia", w tym w postaci głównego bohatera, wrażliwego chłopca wychowywanego przez kobiety, odrzuconego przez rówieśników.
Katolicyzm i homoseksualizm w odwiecznym konflikcie, który nadaje postaciom Daviesa tragiczny rys. Davies, homoseksualista, w latach młodzieńczych gorliwy katolik, dzisiaj ateista, przekłada na ekran własne doświadczenia. Tucker pozostaje rozdarty pomiędzy żądzą a religijnością. W małym Budzie świadomość homoseksualizmu dopiero kiełkuje, ale obaj są szykanowani przez kolegów jako "ci słabsi", "inni", "gorsi". W "Neonowej biblii" na trop homoseksualny naprowadza bardziej biografia autora książki niż postać głównego bohatera, Davida ("randka" z dziewczyną z miasteczka i niezdarne oświadczyny niekoniecznie muszą być interpretowane jako ucieczka od seksualności). Co najistotniejsze, brak u Daviesa motywu miłości homoseksualnej - homoseksualizm jest największą tragedią bohatera, skazuje go na wieczną samotność, udrękę, całkowite wykluczenie ("ktoś naznaczony taką innością jak homoseksualizm może dojść do ładu ze światem, ale nigdy nie będzie jego częścią"). Paradoksalnie, katolicyzm, głoszący wiarę w bliźniego, a jednocześnie zwalczający praktyki homoseksualne, staje się takim samym źródłem bólu ("dziecko, któremu ktoś powiedział, że może iść do piekła, nigdy tego nie zapomni"). W "O czasie i mieście" Davies określa lata spędzone na modlitwie jako "zmarnowane". Te dwie obsesje - religijność i seksualność - niemal zawsze występują razem.
Rodzina jest stałym tematem Daviesa - właściwie wszystkie jego filmy są opowieściami o rodzinie. W "Trylogii" przedstawione zostały postaci kochającej matki i ojca-sadysty; "Odległe głosy, martwe natury", w których brak alter ego reżysera, obserwujemy sceny z życia jego rodziców, sióstr i brata (tu także istotną rolę gra postać brutalnego ojca); "Kres długiego dnia" na nowo wprowadza postać dziecka i kładzie największy nacisk na relacje z matką; "Neonowa biblia" to historia przyjaźni dorastającego chłopca z ekscentryczną ciotką. Przeplatają się tam miłość i rozgoryczenie; rodzina zarówno otacza opieką, jak i czyni największe krzywdy; jej obraz u Daviesa ma wiele odcieni, bywa pełen tak złości, jak i niezwykłej czułości. Z kolei w "Świecie zabawy" rodzina pełni raczej rolę instytucji określającej "zasady gry", zasady postępowania, konwencje, towarzystwo - przez tę właśnie instytucję zostaje odrzucona Lily.
Kino jest największą miłością Daviesa, który niemal w każdym swoim filmie podkreśla miłość do klasyków, starych komedii, musicali i melodramatów; największym hołdem wobec tego kina jest "Kres długiego dnia" (vide czołówka stylizowana na czołówki z lat czterdziestych), w którym Davies cytuje filmy takie jak m.in. "Wspaniałość Ambersonów" Wellesa, "Arszenik i stare koronki" Capry, "Spotkajmy się w St. Louis" Minnelliego, "List do nieznanej kobiety" Ophülsa, "Wielkie nadzieje" Leana, "Jak zabić starszą panią" Mackendricka czy "Szlachectwo zobowiązuje" Hamera.
Narracja: cykl autobiograficzny posiada bardzo specyficzną, "gęstą" narrację; Davies zrywa z chronologią, mieszając przeszłość z teraźniejszością (jak w "Dzieciach", gdzie na zmianę obserwujemy Tuckera-chłopca i Tuckera-mężczyznę); zwany (słusznie lub nie) "Proustem kina", Davies poddaje się prawom pamięci, przywołując niekoniecznie konkretne sytuacje, a ich skutki; pełno jest w jego filmach luźnych skojarzeń i detali, niedopowiedzenia obrazują selekcję wspomnień dokonywanych przez umysł dziecka; często brak synchronizacji różnych płaszczyzn przekazu, np. sceny z "Kresu długiego dnia" ilustrowane są cytatami z ukochanych przez Daviesa klasyków; "Neonowa biblia" i "Świat zabawy" są opowiedziane klasycznie - wszystkie filmy Daviesa łączy jednak brak pośpiechu i narracyjne wyciszenie.
| |
