| |
|
|
| |
|
|
Mówi się o nim "twórca niełatwy". Pod tym eufemistycznym stwierdzeniem
kryje się zapewne wiele kontrowersji, które często wzbudzał. Autor i bohater wielu skandali.
Jego filmy stanowiły przykład wulgarnego, źle zrealizowanego, zbyt dydaktycznego i zideologizowanego kina.
Jego ostatni film pt. "Querelle" okrzyknięto plugawym. Był twórcą niestrudzenie poszukującym, drażniącym,
prowokującym. Często ocierał się o kicz, banał i karykaturę. Znany z ekshibicjonistycznego stylu życia,
uzależnień od kokainy i alkoholu oraz obnoszenia się ze swoim homoseksualizmem, zaciekły krytyk
kapitalizmu. Wyrażał sympatię dla ruchów terrorystycznych (w swoich filmach podejmował ten temat
wielokrotnie) i wieszczył nadejście nowej, socjalistycznej rewolucji. Z drugiej strony, żarliwie zafascynowany
kinem, uwrażliwiony na słabszych i sponiewieranych przez los, głosił wiarę w miłość wbrew rozsądkowi,
otoczeniu i konwenansom. Nie był typem filmowca - intelektualisty, ale kochał kino i wierzył w jego
społeczno - polityczną misję. Był jednym z tych, którzy prowadzili morderczy tryb życia. Musiał być tego świadom, bo nie poprawiał
efektów swojej pracy, nie powtarzał ujęć. Chciał wciąż kręcić nowe filmy. Był niewątpliwie jednym z najpłodniejszych
reżyserów filmowych (w krótkim okresie 1965 - 1982 tworzył regularnie ponad 2 i 1/2 filmu rocznie). Jego filmy
odzwierciedlały wzrost społecznych nastrojów lewicowych przełomu lat 60 i 70-tych, społeczno - polityczne
wydarzenia (działania terrorystów, Frakcja Czerwonej Armii), krytyczną rewizję polityki kanclerza Konrada
Adenauera. Zmarł w wieku 36 lat na atak serca w wyniku przedawkowania narkotyków i prawie dla nikogo
nie było to szokiem.
Swoją przygodę z filmem rozpoczął w teatrze. Był aktorem w Action Theater u J. M. Strauba. Wystawiano
tam agresywne, częstokroć skandalizujące spektakle, podczas których akcja sceniczna przenosiła się na publiczność.
W ten sposób pojmowano tam społeczno - polityczną rewoltę. Fassbinder pracował wówczas w swoim stałym emploi
gwałtownych, wywodzących się z proletariatu przestępców. Wkrótce otworzył w Monachium wraz z bezgranicznie oddaną
mu grupą współpracowników swój własny teatr pod nazwą "Antitheater". Początkowo Fassbinder wystawiał cudze teksty.
Nie krył swoich zainteresowań twórczością klasyków (Sofokles, Goethe) jak i Bertolda Brechta czy Andy Warhola.
Były to dość ostre i gwałtowne spektakle, podczas których dochodziło do bójek na widowni. Kiedy Fassbinder wystawiał
klasyków, przysłowiowo, "wszystkim w pięty szło". Na znak protestu przeciwko procesowi wytoczonemu w Berlinie dwóm
homoseksualistom (wtedy istniały jeszcze w RFN faszystowskie prawa przeciw nim), Fassbinder podkreślił wyraźnie
w tekście Goethego homoseksualizm Orestesa i Pyladesa. Wolność seksualną łączył reżyser z ideą postępu, czego
przykładem było z kolei wystawienie "Opery żebraczej" Gay'a. Wkrótce Fassbinder zaczął pisywać swoje teksty, które
automatycznie stawały się scenariuszami do jego filmów. Przełomowym rokiem dla młodego prowokatora stał się
1969, kiedy to uzyskał rozgłos dwoma filmami pt. "Dzieciorób" i "Miłość jest zimniejsza niż śmierć", oraz dwoma adaptacjami
scenicznymi - "Kawiarenką" Goldoniego i kabaretową "Anarchią w Bawarii". Chociaż karierę filmową rozpoczął od krótkich
metraży, Fassbinder uważał "Miłość jest zimniejsza niż śmierć" za swoje pierwsze dzieło. Reżyser zaczynał od "kryminałów".
Nie ukrywał swoich fascynacji Melville'em i kinem gangsterskim. Jego pierwszy film zarysował już późniejsze wątki tematyczne, które
Fassbinder będzie eksploatował w swojej twórczości. Ta z kolei miała się skupiać wokół " miłości, gangsteryzmu, zdrady i dewiacji
seksualnych".
| |
| |
|
|
| |
|
|
przy okazji realizacji swojego najsłynniejszego serialu "Berlin Alexanderplatz" reżyser wykształcił ponoć
użyteczną metodę pracy: wydłużył dobę do 4 dni, po których następowały 24 godziny snu. Wszelakie używki
były przy tej okazji jak najbardziej wskazane.
był zarówno reżyserem teatralnym, jak i filmowym oraz
aktorem, scenarzystą, kompozytorem i producentem
był świetnym znawcą marksizmu i freudyzmu
żonaty przez dwa lata z aktorką Ingrid Caven
jego nowym odkryciem aktorskim po Hannie Schygulli była
Barbara Sukova, która zagrała główną rolę w "Loli".
za swoje najważniejsze filmy uważał te erotyczne, poruszające tematy
biseksualizmu i homoseksualizmu. Twierdził, że robi filmy artystyczne po to, aby
pokryć koszty swoich erotyków. Krytyka i widzowie twierdzili dokładnie odwrotnie.
film "Lili Marleen", okrzyknięty "umyślnym arcykiczem", był najdroższym filmem
zachodnioniemieckim do czasów "Das Boot" Petersena.
| |
| |
|
|
| |
|
|
1969 - "Dzieciorób" - Teleplay Award na Festiwalu Filmów Baden-Baden Days
1970 - "Dlaczego pan R. oszalał ?" - Interfilm Award, Berlin
1974 - "Opowieść o Effi Briest" - Interfilm Award, Berlin
1974 - "Strach zżerać duszę" - Nagroda FIPRESCI na festiwalu w Cannes
1974 - "Strach zżerać duszę" - Prize of the Ecumenical Jury, Cannes
1978 - "Małżeństwo Marii Braun" - Srebrny Niedźwieź dla aktorki Hanny Schygulli
za główną rolę na festiwalu filmowym w Berlinie
1979 - "Małżeństwo Marii Braun" - Złota Nagroda Filmowa
za Indywidualne Osiągnięcia Reżyserskie, Niemcy
1982 - "Tajemnica Weroniki Voss" - Złoty Niedźwiedź na festiwalu w Berlinie
1989 - "Małżeństwo Marii Braun" - German Special Film Award '40th Anniversary
of the Federal Republic of Germany
| |
| |
|
|
| |
|
|
tematem jego filmów od zawsze była mikropolityka; reżyser wnikliwie śledził charakterystyczne dla niemieckiego społeczeństwa
konwenanse i patologie, mieszczaństwo uczynił obiektem zaciekłej krytyki, natomiast z upodobaniem zajmował się portretowaniem
proletariatu, ludzi sponiewieranych przez los, wyrzuconych na margines, odmieńców, ekscentryków czy artystów kabaretowych, często
zajmował się w swoich filmach bohaterami, którzy płacą najwyższą cenę za prawo do funkcjonowania w otaczającej ich
rzeczywistości społeczno-politycznej ("Matka Kusters","Lili Marleen", "Dzieciorób", "Handlarz czterech pór roku");
piętnował burżuazję i kapitalizm obarczając je winą za walkę klas i "wyścig szczurów", uważał, że niszczą one ludzką wrażliwość i
solidarność, niweczą partnerskie związki i układy ("Prawo silniejszego", "Małżeństwo Marii Braun").
Fassbindera fascynowały także sadomasochistyczne relacje, sprowadzanie miłości do gry między uległością
a dominacją ("Opowieść o Effi Briest","Martha", "Gorzkie łzy Petry von Kant", "Prawo silniejszego"); lubił portretować mężczyzn słabych,
oszukiwanych, bezradnych, opuszczonych, samotnych, kozłów ofiarnych, zwykle ponoszących śmierć ("Lola", "Handlarz...",
"Dzieciorób", "Amerykański żołnierz"); w jego filmach kobiety łatwo przechodzą z rąk do rąk; wulgarny wygląd,
kiczowaty i przesadzony makijaż akcentuje ich nienaturalnosć, dziwaczność, nieumiejętność wyrażania prawdziwych uczuć
(Martha, Maria Braun, Lola, Wilkie Bunterberg...), stanowią wytwory filmowej sztuczności, kukły manifestujace swoim wyglądem
uczuciowe kłamstwo, najczęściej są prostytutkami (stała rola niezastąpionej w tej kwestii Hanny Schygulli), karierowiczkami, chorymi
psychicznie kobietami o nieczystym sumieniu (Maria Braun, Wilkie Bunterberg, Lola, Petra von Kant...); warto wspomnieć, iż aktorzy
Fassbindera grali w manierze brechtowskiej: sztucznie, przesadnie, nadużywając teatralnych min i gestów, beznamiętnie wygłaszając
swoje kwestie, co miało stanowić dla widzów przeszkodę w utożsamianiu się z bohaterem i akcentować motyw "komunikacyjnego kalectwa".
Według reżysera działanie aktorskie nie miało być ilustracją języka ani refleksji. Akcentowanie mocnych kontrapunktów pomiędzy działaniem
aktorskim a tym, co dana postać myśli. Aktorzy mieli obrazować ludzi niezdecydowanych, niepewnych, wylęknionych i
przemawiać językiem potocznym, częstokroć rynsztokowym.
reżyser czerpał z hollywoodzkich wzorców, interesowała go użyteczność tamtejszych mechanizmów filmowych, struktura melodramatu czy
filmu gangsterskiego wydawała mu się najłatwiejszą do zaakceptowania przez masowego widza, tym samym najatrakcyjniejszą. "Miłość
jest zimniejsza niz śmierć" opiera sie na konwencjach filmu gangsterskiego i kryminału (także inspiracje Melville'em i Godardem); Fassbinder
akcentował fikcyjną genezę swoich filmów poprzez manifestowanie ich sztuczności, budowanie ich z cytatów i zapożyczeń ("Amerykański żołnierz");
Fassbinderowskie pastisze klasycznych gatunków operują czarno-białymi schematami (typy, repertuar, ikonografia). Reżyser wykorzystał formułę
filmu gangsterskiego do zobrazowania destrukcyjnej roli systemu kapitalistycznego, gdzie gangsterzy stają się całkowicie zintegrowani ze
społeczeństwem i nie są buntownikami.
"cytatowość" filmów Fassbindera dotyczyła nie tylko nawiązań do innych twórców (np."przerywniki" w postaci czytanych cytatów
oraz napisów w stylu Godarda zawarte w "Trzeciej generacji"), ale także życia artystycznego i osobistego samego reżysera (np. w
"Ostrzeżeniu przed świętą dziwką" Lou Gastel, aktor wcielający się w rolę samego reżysera, ubrany jest w skórzaną
kurtkę Fassbindera z poprzednich filmów. W "Amerykańskim żołnierzu" trzej policjanci noszą nazwiska Walsh, Fuller i Murnau).
Mania najrozmaitszych cytatów nigdy nie opuszczała Fassbindera. Kulminacją stała się nowela pt. "Niemcy jesienią",w której
urządził swoiste "reality show" pokazując się w intymnych sytuacjach ze swoim kochankiem Arminem.
z doświadczeń teatralnych Fassbinder wyniósł charakterystyczny tryb pracy z aktorami i zespołem technicznym;
traktował scenę filmową jak teatralną. W jego filmach kamera jest zazwyczaj nieruchoma i obserwuje aktorów z kilkumetrowej
odległości; aktorzy zachowują się mechanicznie. Fassbinder znacznie niwelował rytmiczną i dramaturgiczną rolę montażu, operował
długimi ujęciami. Znakiem rozpoznawczym jego filmów stał sie także charakterystyczny dobór scenerii; zazwyczaj bar, restauracja,
pokój lub kuchnia. Fassbinder nie dbał o naturalność wnętrz. Przestrzenie w jego filmach zamazują się, łączą w całość i
trudno je od siebie odróżnić.
reżyser często ujawniał w swych filmach anarchizujacy ton,
chciał, by jego filmy były jak najbardziej aktualne, wpisał się w kontestujacy nurt kina
(np. "Desperacja", "Trzecia generacja").
| |
| |
|
|
| |
|
|
1966 - "Miejski włóczęga"
1966 - "Pan młody, komediantka i alfons"
1966 - "Mały chaos"
1969 - "Miłość jest zimniejsza niż śmierć"
1969 - "Dzieciorób"
1970 - "Bogowie zarazy"
1970 - "Das Kaffeehaus" (tv)
1970 - "Dlaczego pan R. oszalał ?"
1970 - "Amerykański żołnierz"
1971 - "Rio Das Mortes" (tv)
1971 - "Ostrzeżenie przed świętą dziwką"
1971 - "Pionierzy w Ingolstadt"
1971 - "Whity"
1972 - "Handlarz czterech pór roku"
1972 - "Gorzkie łzy Petry von Kant"
1972 - "Osiem godzin nie czyni dnia" (mini serial tv)
1972 - "Bremer Freiheit" (tv)
1973 - "Wildwechsel" (tv)
1973 - "Świat na drucie" (tv)
1974 - "Strach zżerać duszę"
1974 - "Martha"
1974 - "Opowieść o Effi Briest"
1874 - "Prawo silniejszego"
1975 - "Matka Kusters"
1975 - "Chcę tylko aby mnie kochano"
1976 - "Szatańska pieczeń"
1976 - "Chińska ruletka"
1977 - "Kobiety w Nowym Jorku"
1977 - "Belweiser" (tv)
1978 - "Niemcy jesienią"
1978 - "Desperacja"
1978 - "W roku 13 pełni"
1979 - "Małżeństwo Marii Braun"
1979 - "Trzecia generacja"
1980 - "Berlin Alexanderplatz"
1981 - "Lili Marleen"
1981 - "Theater in Trance"
1981 - "Lola"
1982 - "Tajemnica Weroniki Voss"
1982 - "Querelle"
| |
| |
|
|
| |
|
|
R. Syska: R. W. Fassbinder. Rewolucja, która nie nadeszła. W: Autorzy kina europejskiego.
L. Bukowiecki: Rainer Werner Fassbinder 1946 - 1982. W: monogr. nr "Filmu na Świecie" 1986, nr 4.
| |
| |
|
POWRÓT DO WYBORU
|
STRONA GŁÓWNA KMF
Autor opracowania:
Magdalena Skorus - VERA
|
E-MAIL
|