Jan Jakub Kolski
ur. 1956
"W jaskini, wobec braku zewnętrznych świateł, człowiek ma szansę zobaczenia, kim naprawdę jest. Wtedy właśnie sformułowałem zasadnicze pytania dotyczące sensu egzystowania poza jaskiniami; teraz poprzez moją twórczość dociekam odpowiedzi..."

  • Jan Jakub Kolski urodził się 29 stycznia 1956 roku we Wrocławiu. Jest autorem wielu filmów dokumentalnych i fabularnych, a także sztuk teatralnych. Jest bardzo aktywnym twórcą. Kiedy nie reżyseruje, zaszywa się w swoim domu na wsi i pisze książki w których ilustruje świat Popielaw i okolic (m.in. nowela "Jańcio Wodnik", powieść "Kulka z chleba", bajki dla dzieci pt. "Jadzia i małoludki", opowiadania "Mikroświaty"). Kolski wydał także "Piosenki polne i okoliczne" - recital piosenek zaśpiewanych przez jego żonę Grażynę Błęcką-Kolską. Twórczość dotycząca produkcji telewizyjnych reżysera obejmuje m.in. reklamy, teledyski do płyty Grzegorza Ciechowskiego ojDADAna oraz serial "Małopole, czyli świat".
  • Wychował się w rodzinie wyspecjalizowanej w rzemiośle filmowym. Jest synem montażysty, Romana Kolskiego i bratem montażyski Ewy Pakulskiej. Jeden z jego pradziadków w 1907r. zakładał kinematograf w Łodzi. Sam reżyser z satysfakcją wspomina swój aktorski epizod w "Czterech pancernych i psie". Długa i kręta jednak była jego droga do filmu. "Kiedy skończyłem szkołę na początku lat 80-tych, byłem ni pies, ni wydra, ni to reżyser, ni to operator. Zostałem zakwalifikowany jako kaskader krótkiego metrażu; sprawny fizycznie, grotołaz. Pierwszeństwo miały filmy, które rozsadzały komunizm. Moje były w ogóle nie o tym".
  • Jego profesjonalna kariera filmowa zaczęła się w 1976-81 roku kiedy pracował w Ośrodku TVP Wrocław, gdzie zaczynał jako pomocnik operatora. W tym okresie trafił także do wojska, gdzie kręcił poligonowe reportaże dla wojskowego programu telewizyjnego. Studia na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi rozpoczął w 1981. Podczas stanu wojennego Kolski współpracował z Kurią Metropolitalną we Wrocławiu; jest to jego "podziemny " okres.
  • Zadebiutował w pełnym metrażu w 1990 roku filmem "Pogrzeb kartofla", nakręconym w Popielawach. Kolski wykorzystał w tym filmie realia popielawskie, łącznie z nazwiskami bohaterów. Jednak już jego wcześniejsze filmy krótkometrażowe "Umieranko" i "Ładny dzień" wykrystalizowały charakterystyczne dla jego późniejszej twórczości tematy.
  • W dorobku filmowym Kolskiego są też filmy o tematyce przyrodniczej, (m.in. Polskie parki i rezerwaty przyrody); oświatowej i społecznej (m.in. Jak mnie kochasz, Kolejarze 80); religijnej (m.in. Zostań z nami, Lourdes miasto nadziei); filmowe portrety (m.in. Rekwizyty Wiesława Garbolińskiego, Trzy tematy Leszka Rózgi, Pałkiewicz ma rację). Jest autorem serii reportaży podróżniczych do delty Mekongu, zaginionego miasta Inków i wysp Polinezji organizowanych przez Jacka Pałkiewicza (Zobaczyć jak najwięcej, gdzie jesteś Paititi? Między rajem a ziemią).
  • Filmem "Jańcio Wodnik" z 1993 Kolski rzucił na kolana wszystkich bez wyjątku, potwierdzając swój status artysty autora.
  • W 2000 roku Kolski po raz pierwszy sięgnął do adaptacji. Film "Daleko od okna" według scenariusza Cezarego Harasimowicza na podstawie opowiadania Hanny Krall "Ta z Hamburga", stanowi cezurę w jego twórczości. W kolejnym filmie "Pornografia" z 2003 roku także siegnął po utwór literacki, ale nie zaakceptował proponowanych mu adaptacji. Adaptacji "Pornografii"Gombrowicza dokonał samodzielnie, "zuchwale i bezczelnie" jak to sam okreslił, zmieniając zasadniczo życiorysy bohaterów, dodając im nowe motywacje.
  • Kolski jest człowiekiem o wszechstronnych zamiłowaniach i umiejętnościach. Imał się wielu zajęć:przez 12 lat uprawiał wspinaczkę górską i speleologię (m.in. seria dokumentalna: Najpiękniejsza jaskinia świata, Idź, Wyprawa pod podszewkę Alp) malował dekoracje, pracował w betonarni, wymurował sąsiadowi dom...
  • Parę lat swojego dzieciństwa, pomiędzy 11 a 15 rokiem życia spędził u dziadka na wsi, w Popielawach. Ten świat stał się późniejszym źródłem inspiracji i ukształtował charakter reżysera.
  • Od 2000 roku jest członkiem Europejskiej Akademii Filmowej.
  • 1983 - "Najpiękniejsza jaskinia świata" - nagroda na MFF Sportowych w Budapeszcie w kategorii zdjęcia
  • 1989 - "Ładny dzień" - Nagroda Szefa Kinematografii w dziedzinie filmu dokumentalnego,
                   kategoria: zdjęcia
  • 1992 - "Pograbek" - nagroda Wschodnioeuropejskiego Funduszu Scenariuszowego na FPFF Gdańsk-Gdynia
  • 1993 - "Jańcio Wodnik" - nagroda dziennikarzy, Nagroda specjalna Jury na festiwalu w Gdyni
  • 1994 - "Jańcio Wodnik" - nagroda honorowa "Znalezisko" na Festiwalu Młodego
                   Kina Wschodnioeuropejskiego Cottbus
  • 1994 - "Jańcio Wodnik" - nagroda dla najlepszego filmu na MFF Słowiańskich i Prawosławnych w Moskwie
  • 1994 - "Cudowne miejsce" - nagroda za dialogi i reżyserię na FPFF Gdańsk-Gdynia
  • 1995 - "Cudowne miejsce" - Maszkaron - nagroda publiczności, Tarnowska Nagroda Filmowa
  • 1995 - "Grający z talerza" - nagroda za scenariusz na festiwalu w Gdyni
  • 1995 - "Grający z talerza" - nagroda jury na MFF w Tokio
  • 1998 - "Historia kina w Popielawach" - Grand Prix oraz nagroda Kin Studyjnych na FPFF Gdańsk-Gdynia
  • 1999 - "Historia kina w Popielawach" - Orzeł, Polska Nagroda Filmowa za najlepszą reżyserię
  • 1999 - "Historia kina w Popielawach" - Srebrna Statuetka Leliwity,
                   Tarnowska Nagroda Filmowa - Nagroda Specjalna
  • 1999 - "Historia kina w Popielawach" - Grand Prix w Trieście, Festiwal Alte Adria Cinema
  • 1999 - Wielki FeFe, nagroda przyznawana za "robienie swojego w kinie"
                   na festiwalu filmowym FEFE Felliniada
  • 2000 - "Daleko od okna" - nagroda jury młodzieżowego na FPFF Gdańsk-Gdynia
  • 2001 - "Daleko od okna" - Maszkaron-nagroda publiczności w Tarnowie
  • 2001 - "Zobaczyć jak najwięcej-Kambodża i Wietnam" - główna nagroda Przeglądu
                   Filmów Turystycznych i Turystyczno-Gospodarczych Tour-Film
  • 2003 - "Pornografia" - nagroda Publiczności na festiwalu w Gdyni
  • "Jańcioland". Filmowy świat wykreowany przez reżysera wypełniają odmieńcy wszelkiego rodzaju. Bohaterowie Kolskiego często bywają ułomni, obarczeni piętnem jakiejś nadnaturalności, wystający poza szereg tego co zwykłe...Taka jest Kuśtyczka z "Pograbka", Karliczka Janka oraz Morka o dwóch obliczach z "Grającego z talerza". Niezwykły, nadprzyrodzony dar emanuje z Jańcia Wodnika, Grażynki z "Cudownego miejsca" czy człowieka zwanego Magneto. Ta "menażeria dziwolągów" bardzo intensywnie naznaczyła autorskie kino Kolskiego. "Ja ich nazywam Dzieci Boże. Dlaczego? To są nadwrażliwcy, rozmaite 'strachy na wróble'. Odbierają oni codzienność, życie znacznie intensywniej, każdym nerwem. Dotkliwiej też cierpią. Na nich kieruje się zwykle środowiskowa agresja"/ "Rzeczpospolita" 26.04.1996. Tak więc dziwacy z "Jańciolandu" stają się pewnym filtrem filmowej rzeczywistości. Także dzięki ich zasłudze w filmach reżysera wytwarza się swoista odrealniona atmosfera, spowita mgiełką magii i plastycznej kreacji.
  • Estetyzacja rzeczywistości. Filmy Kolskiego bywają nazywane "pełnymi urody", "pięknie fotografowanymi"; łączą w sobie specyficzną wrażliwość na światło, barwę i detal z wyjątkowym talentem i wyobraźnią reżysera-kreatora. Ta rzeczywistość tętni magią z pogranicza religii i zabobonu, odznacza się wyrafinowaną kreacją plastyczną i powracającymi jak refren wątkami wiejskiej arkadii. Tam właśnie współistnieją ze sobą autentyczny i baśniowy pejzaż mazowieckiej wsi, przenikają się inspiracje literackie i filmowe, fakty historyczne. I tutaj także "Bóg jest dobrym gospodarzem władającym na swoim poletku, święci pańscy czuwają nad losami ludzi, strzygi i krasnoludki chowają się po kątach."/Grażyna Stachówna,"Kino"nr 12/1998. To właśnie głównie na małych przestrzeniach, w swojskich, znajomych kątach reżyser wygrywa swoje misteria codzienności i baśni. Bohaterowie jego filmów zamieszkują oswojone przestrzenie, akceptują prawa natury, przyroda stanowi dla nich wartość. Poruszają się w religijno-pogańskim świecie, w którym zdarzają się cuda i można doświadczyć wszelakich niezwykłości.
  • Wiejska perspektywa. Rodzinne, zapamiętane z dzieciństwa Popielawy stały się inspiracją wielu filmów reżysera. Kolski czerpie z autentycznej historii swojego rodu, odtwarza i modyfikuje znajome miejsca (np. Popielawy oraz wsie Rokiciny i Łaznów). Wielu krytyków wyróżnia w jego twórczości tzw. okres popielawski, związany z obrazowaniem świata zmitologizowanej prowincji (np. "Pogrzeb kartofla", "Pograbek", "Magneto", "Jańcio Wodnik", "Cudowne miejsce", "Grający z talerza", "Szabla od komendanta", "Historia kina w Popielawach").
  • Niezależne sądy moralne zawarte w odautorskim przesłaniu jego filmów noszą ślady manicheizmu. Kolski zbliża się w swoich filmach do formy moralitetu, analizuje relacje zła i dobra, przygląda się zdeterminowanemu przez nie człowiekowi i naturze ludzkiej.
  • Kino Kolskiego jest bliskie paraboli, przypowieści, gawędy, ballady. Reżyser realizuje filmy z pogranicza ludowego przekazu, gminnej wieści oraz czerpie z tekstów kultury (m. in. nurtu chłopskiego w literaturze). Kolski upatruje korzeni swojej plastycznej wrażliwości także w malarskiej twórczości Jacka Malczewskiego.
  • Inspiracje realizmem magicznym spod znaku Gabriela Garcii Marqueza są oczywiste w kontekście filmów Kolskiego, jednak twórczość reżysera nie stanowi kopii marquezowskiego Macondo. Kreacja świata filmowego opiera się u Kolskiego o swojskie źrodła wyobraźni np. scenerię zmitologizowanej prowincji polskiej.
  • Reżyser współpracuje ze stałą grupą aktorską do której należą m.in. Grażyna Błęcka-Kolska, Franciszek Pieczka i Krzysztof Majchrzak.
  • Filmy krótkometrażowe i inne produkcje filmowe:

  • 1983 - "Najpiękniejsza jaskinia świata"
  • 1983 - "Mały dekalog"
  • 1984 - "Umieranko"
  • 1984 - "Nie zasmucę serca twego..."
  • 1985 - "Jak mnie kochasz"
  • 1985 - "Polskie parki i rezerwaty przyrody"
  • 1986 - "Słowiański świt. Początki Polski."
  • 1987 - "Wyprawa pod podszewkę Alp"
  • 1988 - "Ładny dzień"
  • 1988 - "Szkoła przetrwania"
  • 1988 - "Pałkiewicz ma rację"
  • 1996 - "Piosenki polne i okoliczne"
  • 2001 - "Zobaczyć jak najwięcej"
  • 2002 - "Gdzie jesteś Paititi?"
  • 2003 - "Między rajem a ziemią"

    Filmy pełnometrażowe fabularne i seriale:

  • 1990 - "Pogrzeb kartofla"
  • 1992 - "Pograbek"
  • 1993 - "Magneto"
  • 1993 - "Jańcio Wodnik"
  • 1994 - "Cudowne miejsce"
  • 1995 - "Grający z talerza"
  • 1995 - "Szabla od komendanta" [recenzja]
  • 1998 - "Historia kina w Popielawach" [recenzja]
  • 2000 - "Daleko od okna"
  • 2000 - "Małopole czyli świat"
  • 2002 - "Pornografia" [recenzja]
  • 2006 - "Jasminum" [recenzja]

    Teatr telewizyjny:

  • 1997 - "Diabeł przewrotny"
  • 1997 - "Bajka o bardzo lekkim chlebie"
  • 1997 - "Noga dla Józefa"
  • 1998 - "Wyspa róż"
  • 1999 - "Skrzypki"
  • 2001 - "Kamera marzeń"
  • Armata Jerzy: Kaskader wszelkich metraży, "Gazeta Wyborcza" 1997.03.10.
  • Karbowiak Małgorzata: Świat według Jana Jakuba, "Nowa Europa" 1994.12.11.
  • Lubelski Tadeusz (red.): Encyklopedia kina, Kraków 2003.
  • Nawój Ewa: Jan Jakub Kolski, www.culture.pl [20.03.2006]
  • Sobolewski Tadeusz: Jan Jakub Kolski. Ekologia duszy, "Kino" 1994, nr 03.
  • Stachówna Grażyna: Filmowy Jańcioland Jana Jakuba Kolskiego,"Kino" 1998 nr 12.
  • Sulima Roch: Antropologia wizualna. Rzecz o twórczości Jana Jakuba Kolskiego, "Głosy Tradycji" 2001.
  • POWRÓT DO WYBORU | STRONA GŁÓWNA KMF
    Autor opracowania: Magdalena Skorus - VERA | E-MAIL