Andrzej Żuławski
ur. 1940
"Dla mnie kino jest okiem, które patrzy,
a nie myślą, którą wyraża..."

  • Andrzej Żuławski urodził się 22 listopada 1940 roku we Lwowie.
  • Jego ojciec Mirosław był pisarzem i dyplomatą, natomiast brat dziadka, Jerzy Żuławski - pisarzem i filozofem.
  • Żuławski skończył szkołę średnią we Francji, a następnie studiował na wydziale filozofii Uniwersytetu Warszawskiego i Sorbony, na wydziale nauk politycznych Uniwersytetu Paryskiego oraz na wydziale reżyserii w IDHEC-u (Institut des Hautes Etudes Cinematographiques).
  • Po powrocie do Polski w 1960 roku został asystentem Andrzeja Wajdy przy filmach: "Samson", "Miłość dwudziestolatków" i "Popioły". Jednocześnie publikował recenzje filmowe w tygodniku "Film", miesięczniku "Kino", a także utwory poetyckie we "Współczesności".
  • W 1967 roku zrealizował swoje pierwsze średniometrażowe filmy - "Pavoncello" oraz "Pieśń triumfującej miłości" (oba dla telewizji).
  • Jego debiutem fabularnym jest "Trzecia część nocy" (1971).
  • Prawie wszystkie filmy Żuławskiego kręcone w pierwszym okresie jego reżyserskiej działalności spotykały się z atakami władzy komunistycznej - "Diabeł" przeleżał na półkach 16 lat, a reżyser zmuszony został do opuszczenia Polski; "Na srebrnym globie" nie spodobało się nowomianowanemu ministrowi kultury, który uznał, iż jest to film antykomunistyczny i nakazał zniszczyć wszystkie dekoracje i kostiumy oraz wstrzymać zdjęcia (pod pozorem kłopotów finansowych). Dopiero po 10 latach Żuławski postanowił dokończyć ten film - dodał w brakujących partiach dokumentalne wstawki nakręcone współcześnie, wraz z jego głosem objaśniającym, co się miało wydarzyć na ekranie i dlaczego się nie wydarzyło.
  • W 1973 reżyser ponownie wyjeżdża do Francji, gdzie na zamówienie producentki Albiny de Boisrouvray kręci film "Najważniejsze, to kochać" na podstawie powieści Christophera Franka "Noc amerykańska". Później powstają "Opętanie", "Kobieta publiczna", "Narwana miłość" (na motywach "Idioty" F. Dostojewskiego), "Moje noce są piękniejsze od waszych dni", a w 1989 adaptacja filmowa opery Musorgskiego "Borys Godunow".
  • Jego ostatnim filmem nakręconym w Polsce jest "Szamanka" (1996 - na podstawie scenariusza Manueli Gretkowskiej). Po tym filmie Żuławski nakręcił jeszcze we Francji "Wierność" (2000 - na motywach powieści "La princesse de Cleves" pani de la Fayette), by następnie skoncentrować się na swojej karierze literackiej.
  • W 2001 roku Andrzej Żuławski został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, a w roku 2002 Orderem Legii Honorowej.
  • Scenariusz filmu "Na srebrnym globie" powstał według książki stryjecznego dziadka reżysera.
  • Byłą partnerką życiową reżysera jest znana francuska aktorka, Sophie Marceau.
  • Żuławski jest także autorem blisko 20 powieści, pisze również felietony do jednego z czasopism dla pań.
  • Za rolę w "Opętaniu" Isabelle Adjani otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na festiwalu w Cannes, Cezara oraz kilkanaście innych nagród na różnych festiwalach międzynarodowych.
  • 1968 - "Pavoncello" - Wyróżnienie Akademii Wiedzy i Sztuki Telewizyjnej w Los Angeles.
  • 1971 - "Trzecia część nocy" - Nagroda im. Andrzeja Munka przyznawana przez PWSFTViT w Łodzi
  • 1972 - "Trzecia część nocy" - Dyplom Uznania na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Adelaide
  • 1973 - "Trzecia część nocy" - Nagroda główna Jantar 73
                   na I Młodzieżowych Spotkaniach Filmowych w Koszalinie
  • 1981 - "Opętanie" - Złoty Asteroid na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Fantastycznych w Trieście
  • 1984 - "Kobieta publiczna" - Nagroda Specjalna Jury oraz Nagroda Publiczności
                   na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Montrealu
  • Reżyser często wykorzystuje w swoich filmach elementy zaczerpnięte z kina grozy, kryminału, kina szpiegowskiego, jednak są one tak wyolbrzymione i zdeformowane, że stają się autoparodią.
  • Żuławski odchodzi od tradycyjnych schematów sztuki filmowej - uważa, że filmy mają być oderwane od "racjonalnych procesów porządkujących świat". Jego kino określane jest jako gwałtowne, wizjonerskie, deliryczne, pełne szokujących obrazów, a jednocześnie plastycznie wyrafinowane. Reżyser nie unika scen przemocy, wyuzdanego seksu, makabry. Fascynuje go rozkład i destrukcja przedstawionej rzeczywistości, chaos i szaleństwo świata, w którym umieszcza bohaterów - świata pozbawionego wartości, moralności i dobrych obyczajów ("Diabeł", "Opętanie", "Szamanka", "Trzecia część nocy").
  • Ważną rolę w jego filmach pełnią kobiety - to one są wyrazicielkami szaleństwa i niczym w hipnotycznym transie ukazują swoją podwójną naturę: z jednej strony czysta kobiecość, łagodność i opiekunczość, z drugiej emocjonalność, żywiołowość i nieprzewidywalność.
  • Częstymi motywami w filmach Żuławskiego są: sobowtóry (rozdwojenia), ogień, motyw kręconych schodów, motyw pustego miasta, włóczęgi, ucieczki/biegu, śmierci. Reżyser korzysta także z ikonografii chrześcijańskiej, wykorzystując np. symbol krzyża ("Trzecia część nocy", "Na srebrnym globie", "Opętanie", "Borys Godunow", "Szamanka", "Wierność").
  • Niektórzy krytycy uważają, że kino Andrzeja Żuławskiego zakorzenione jest w tradycji barokowej. Świadczyć może o tym nadekspresja obrazów, zerwanie z realistycznym ukazywaniem rzeczywistości, posługiwanie się symbolami, przedstawianie metafizycznych, często groteskowych i dziwacznych wizji.
  • Reżyser często wykorzystuje dynamiczny montaż - jest to kino ciągłego ruchu, niespokojne, miejscami chaotyczne, ale ta chaotyczność jest celowa. Dialogi w jego filmach są literackie, nierzadko patetyczne, wzniosłe i wyrafinowane.
  • 1967 - "Pavoncello" (tv)
  • 1967 - "Pieśń triumfującej miłości" (tv)
  • 1971 - "Trzecia część nocy"
  • 1972 - "Diabeł"
  • 1976 - "Najważniejsze, to kochać" ("L'important c'est d'aimer")
  • 1981 - "Opętanie" ("Possession")
  • 1984 - "Kobieta publiczna" ("La femme publique")
  • 1985 - "Narwana miłość" ("L'amour braque")
  • 1987 - "Na srebrnym globie" [recenzja]
  • 1989 - "Boris Godunow"
  • 1989 - "Moje noce są piękniejsze od waszych dni" ("Mes nuits sont plus belles que vos jours")
  • 1990 - "Błękitna nuta" ("La note bleue")
  • 1996 - "Szamanka"
  • 2000 - "Wierność" ("La fidelite")
  • Kosecka B., Piotrowska A., Kocołowski W.: Panorama kina najnowszego: 1980-1995.
        Wydawnictwo Znak. Kraków, 1997.
  • Mielcarek M., Pawlak E.: Ilustrowany leksykon filmu europejskiego.
        Wydawnictwo KURPISZ S.A. Poznań, 2003.
  • Naitza S., Alpe Adria Cinema (p.r.): Opętanie. Ekstremalne kino i pisarstwo Andrzeja Żuławskiego.
        Wydawnictwo Książkowe "Twój Styl". Warszawa, 2004.
  • POWRÓT DO WYBORU | STRONA GŁÓWNA KMF
    Autor opracowania: Aleksandra Krupińska - MIA | E-MAIL