1. MATEUSZ PISKOZUB
Jednym z najbardziej zasłużonych Oscarowych zdobywców w kategoriach scenariuszowych jest "Amadeusz" (1984) autorstwa Petera Schaffera na podsatawie sztuki teatralnej pod takim samym tytułem. Cenię go przede wszystkim za wspaniale rozrysowane i ukazane postacie - przede wszystkim Mozarta. Wielki kompozytor został przedstawiony tu w sposób bardzo niekonwencjonalny i odważny, a to w filmach biograficznych zdarza się bardzo rzadko. Geniusz scenariusza polega również na świetnie opisanym, a w filmie odtworzonym, świecie XVIII wiecznego Wiednia, a także to z czyjego punktu oglądamy widzianą, w obrazie Milosa Formana, historię konfliktu. Do tego warto wspomnieć o umiejętnym połączeniu scen dramatycznych z komicznymi (są to zwłaszcza te, w których Mozart się śmieje:) i o tym, co czyni film ponadczasowym arcydziełem - możliwości wielu różnych interpretacji. Nie sposób oczywiście nie wspomnieć także o scenariuszu "Obywatela Kane'a" (1941), przez wielu uważany jako "ten najlepszy". Do dziś zaskakuje on niezwykłym pomysłem, świeżością, nieprzewidywalnością,zaskakującym przebiegiem sytuacji i nie rozwiązaną zagadką/tajemnicą znaczenia słowa "Roseboud". Najmniej zasłużonym laureatem Oscara uważam Williama Monahana za "Infiltrację" (2006). Film, jak wszyscy dobrze wiemy, jest remakiem trylogii z Hongkongu "Ifernal Affairs" (2002-2003), a jednak twórcy oryginału za swój pomysł i trud nie doczekali się nawet nominacji. Dlatego uważam tym większą niesprawiedliwością jest przyznanie nagrody człowiekowi, który go nie wymyślił, a jedynie poprawnie przerobił. Inną pomyłką Akademii jest moim zdaniem złoty rycerz dla "Telefonu towarzyskiego" (1959), gdyż w tym samym roku były nominowane scenariusze, które o wiele bardziej zasługiwały na wyróżnienie, a dziś przez wielu uważane są za wzór wszelkich ideałów. Chodzi mi tu o "Północ - północny zachód" (1959), "400 batów" (1959) i "Tam, gdzie rosną poziomki" (1957).


2. ALEKSANDER DĘBICZ
Amerykańska Akademia Filmowa Oscary przyznała już osiemdziesiąt razy. Zasłużenie nagradzała bardzo wielu wybitnych artystów, ale też niejednokrotnie się myliła. Ze względu na jej długą i bogatą historię, trudno mi wskazać najbardziej obiektywny i słuszny wybór czy też najjaskrawszą pomyłkę szacownego jury, zwłaszcza w tak ważnej kategorii jak najlepszy scenariusz. Jednym z najzasłużeniej nagrodzonych scenarzystów, który po przeczytaniu konkursowego pytania pierwszy pojawił się w moich myślach, jest niewątpliwie Woody Allen. Dwukrotny laureat Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny do "Annie Hall" (1977) i "Hannah i jej siostry" (1986) - w tej kategorii nominowany był jeszcze aż jedenaście razy - musiał zachwycić Akademię, tak jak miliony kinomanów na całym świecie, swoim niepowtarzalnym stylem i warsztatową precyzją. Te cechy Allena szczególnie widać w charakterystycznej dla niego bardzo filmowej, skrótowej narracji, która nie daje widzowi nieprzyjemnego uczucia literackości, mimo że artysta niejednokrotnie porusza wcale nie łatwe problemy. Przyczyniają się też do tego jędrne, inteligentne dialogi - dalekie od realizmu, starannie wypracowane, a jednak sprawiające wrażenie niezwykle lekkich i bezpretensjonalnych. W tym tkwi mistrzostwo twórcy "Wszystko Gra". Za przykład wyjątkowo niesprawiedliwego, moim zdaniem, głosowania Akademików podam rok 2006, w którym zwyciężyły scenariusze bardzo przeciętne, konkurujące z naprawdę wybitnymi. Kuriozalną decyzją Akademii Oscara za scenariusz oryginalny otrzymali wówczas Paul Haggis i Robert Moresco, scenarzyści "Miasta Gniewu". Oglądając to dzieło odniosłem wrażenie, że jego twórcy dostali od producentów zadanie stworzyć "film o rasizmie" i chcąc nie chcąc złożyli go z najbardziej wyświechtanych hollywoodzkich schematów. Haggis i Moresco silili się na oryginalność, stosując rozmaite zabiegi formalne, a wyszedł z tego nieznośnie pretensjonalny kicz. Do dziś z trudem przyjmuję do wiadomości, że Akademia Filmowa wolała nagrodzić scenariusz "Miasta Gniewu", a nie nominowane genialne dzieło Woody'ego Allena - wspomniane już "Wszystko Gra". W 2006 roku Akademia rozczarowała mnie również przyznaniem Oscara za scenariusz adaptowany Dianie Ossana'y i Larry'emu McMurtry'emu, autorom filmowej adaptacji opowiadania Annie Proulx "Tajemnica Brokeback Mountain". Przy całym szumie wokół tego kontrowersyjnego filmu Anga Lee, uważam, że opowiada on bardzo banalną melodramatyczną historię, która tym różni się od innych, że dotyczy pary homoseksualistów. Ossana i McMurtry niewątpliwie sprawnie przełożyli ją z języka literackiego na filmowy, ale osobiście nieporównywalnie bardziej cenię sobie pracę nominowanych Dana Futtermana (za "Capote") oraz Erica Rotha i Tony'ego Kushnera (za "Monachium"), autorów scenariuszy doskonałych i chyba trudniejszych do napisania.


3. MAŁGORZATA CHMIELAK
Rozpocznę od nagród za scenariusz adaptowany. Jak wiadomo, teksty te powstały na podstawie czegoś już stworzonego - głównie utworów literackich (choć nie zawsze). W tym przypadku stanowczo prościej, niż przy nagrodach za scenariusz oryginalny, jest oszacować, który tekst mniej czy bardziej zasługuję na nagrodę Akademii - wystarczy znać oryginał i dogłębnie porównać stworzony na jego podstawie film z pierwowzorem. Porównanie tekstów oryginalnych to zupełnie inna para kaloszy - nie można ocenić tam, jakości przełożenia czegoś istniejącego na język kina, bo porównuje się całkowicie autorskie dzieła. W tym przypadku w jeszcze większym stopniu siłą decydującą o przyznaniu nagrody pozostaje, najzwyczajniej, gust członków Akademii Filmowej, z którym, jak wiadomo, można się zgadzać...albo nie:) Wiele filmów nagrodzonych Oscarem za "Najlepszy Scenariusz Adaptowany" to bezapelacyjnie świetne dzieła - "Ojciec Chrzestny"(1972), "Lot nad kukułczym gniazdem" (1975), "Milczenie Owiec"(1991), Tajemnice L.A. (1997), "To nie jest kraj dla starych ludzi"(2007) - żeby wymienić tylko kilka. Jeżeli, chodzi, jednak, o porównanie ich scenariuszy do ich pierwowzorów, to muszę przyznać, że tylko w kilku przypadkach miałam do czynienia z oryginałami. Muszę jednak zwrócić szczególną uwagę na jedno z nagrodzonych Oscarem za "Najlepszy Film Adaptowany" dzieł, które miałam okazję poznać zarówno w formie filmowej jak i książkowej. To "Forrest Gump"(1994) - magiczny efekt współpracy Roberta Zemeckisa (jego najlepszy film) i Toma Hanksa (najlepsza rola). Przepiękna, ponadczasowa opowieść, która bawi, wzrusza, czaruje pięknymi zdjęciami i przełomowymi efektami, a także, naprawdę, daje do myślenia. To jeden z tych niewielu filmów, które można wałkować to stokroć razy i nigdy się nie znudzi (ba! za każdym następnym razem można odkryć coś nowego!). Tym większe, było moje zdziwienie, gdy dotarłam do książki Winstona Grooma będącej pierwowzorem scenariusza "Forresta". Ta okazała się, co najmniej o klasę słabszą, prostą komedyjką, która spokojnie mogłaby się nazywać "Niesamowite Przygody Forresta". (w oryginale główny bohater poza przygodami znanymi z filmu odbywa pobyt na wyspie ludożerców, a nawet wylatuje w kosmos). Adaptację, jaką dokonał w tym przypadku scenarzysta mogę, śmiało, nazwać genialną - wycięto dosyć sporo, ale i sporo dodano - i to świetnych elementów!. Fantastykę zamknięto w realistyczne ramy, na nowo rozłożono akcenty, postaci na kartach powieści stały się postaciami z krwi i kości...nie tylko moim zdaniem powstało z tego arcydzieło. Chylę czoła przed panem Eric'iem Roth'em - facet odwalił kawał niesamowitej roboty! Na drugim biegunie będzie już dużo mniej liter, ale mówiono już o tym wiele, więc może trochę mnie to usprawiedliwi - ta odpowiedź może nie będzie oryginalna, ale trudno mi znaleźć lepszego kandydata na Najmniej Zasłużony Oscar w kategorii Najlepszy Scenariusz Adaptowany (brzmi jak nowa kategoria:) niż kontrowersyjnie nagrodzona "Infiltracja" (2006). Co prawda, scenariusz napisali autorzy odpowiedzialni za tekst pierwowzoru, czyli "Infernal Affairs", ale nagrodzenie tej przeróbki filmu z Hongkongu Oscarem za "Najlepszy Scenariusz Adaptowany" było gestem, stanowczo nie na miejscu, biorąc pod uwagę, że finalnie "Departed" zgarnęło nagrody dla "Najlepszego Filmu Roku" i za "Najlepszą Reżyserię" - a nominowane razem z "Infiltracją" do nagrody za "Najlepszy Scenariusz Adaptowany" świetne "Małe Dzieci" czy "Notatki o Skandalu" ewentualnie nie dostały absolutnie nic. Ostatecznie, opóźniony o kilkanaście lat oscarowy triumf filmu Scorseese przetarł również szlak dla atakującej nas dziś zewsząd potwornej lawiny remake'ów (co, drażni mnie chyba jeszcze bardziej). Scenariusze Oryginalne: Tym razem zacznę od najmniej zasłużonego zdobywcy Oscara w tej kategorii. W moim przypadku, mój wybór padł na "Zakochanego Szekspira"(1998) - wg mnie, podobnie jak "Infiltracja" film stanowczo przeceniony przez Akademię Filmową (7 Oscarów, w tym za Najlepszy Film). Największym grzechem tego, stosunkowo prostego, melodramatu, przez który typuje go do tego niezbyt chwalebnego tytułu jest to...że wygrał z "Truman Show". Otóż to - Peter Weir stworzył film ważny, oryginalny, aktualny, a co więcej jedyny w swoim rodzaju, a to nie zdarza się często. Historia napisana przez Marca Norman'a i, Toma Stoppard'a do "Zakochanego Szekspira" po prostu nie wytrzymuje porównania z tą wykreowaną przez Andrew Niccol'a do "Truman Show". Lekki, niezobowiązujący, romans wygrał z czymś mówiącym coś ważnego o nas, o naszej naturze, ale także o telewizji, kinie. I to był błąd niewybaczalny. Z wyborem filmu najbardziej godnego nagrody za scenariusz oryginalny jest chyba największy problem - "Pulp Fiction" (1994), "Podejrzani" (1995), "Fargo"(1996), "Między Słowami" (2003)...jest masę świetnych tytułów, a wybrać coś coś konkretnego jest ciężko. Decyduję się, jednak, na rewelacyjne "American Beauty"(1999). Alan Ball nakreślił rewelacyjną historię z żywymi, autentycznymi postaciami, których wątki splatają się i w finale dają nieoczekiwane rezultaty. Ale jest to, przede wszystkim, opowieść o samych ludziach, ich pragnieniach, wadach, ograniczeniach i dążeniach - czyste życie ujęte w słowach i przelane, później, na taśmę filmową. Mistrzostwo, które widziałam tylko kilkakrotnie.