| ||||||||||
To filmy, których nigdy nie zapomnę. Początkowo wydawało się, że James Cameron podniósł rękę na świętość. Dokręcił sequel filmu, który swą doskonałością zabraniał profanowania kontynuacją. W czasach, gdy termin "kino akcji" było gorszym epitetem niż dzisiaj nazwa "Ich Troje", reżyser "The Terminator" rozszerzył świat gotyckiego horroru "Alien" i przeniósł go na teren, na którym nie chciała go oglądać kasta ambitnych krytyków. Cameron z arcydzieła Ridleya Scotta zrobił łupaninę. Strzelaninę. Kino akcji. Zgroza....  Tak w latach osiemdziesiątych reagowano na premierę "Aliens", jednego z najwspanialszych
filmów science-fiction jakie gościła nasza planeta. To już 17 lat, gdy oglądam ten film i w finale zawsze znajduję moje pośladki na krawędzi fotela.
To nie przypadek. A przynajmniej wyraźnie widać to z perspektywy tych wszystkich lat, gdy rozumiemy jakim twórcą jest James Cameron. Bezwzględny tyran na planie, znienawidzony przez ekipy perfekcjonista, niezmordowany pracoholik. Ten ambitny reżyser doskonale wiedział czym grozi zmierzenie się z legendą, jaką był pierwszy "Alien", od momentu powstawania wyniesiony do panteonu najdoskonalszych osiągnięć kina grozy, analizowany przez niezliczone rzesze krytyków (sam kiedyś czytałem arcyciekawy tekst w kwartalniku "Iluzjon", badający  liczne subtelności i
odwołania zawarte w tym filmie).
Dopiero po długim czasie okazało się, że z tego starcia Cameron wyszedł zwycięsko. Jak po tych wszystkich latach i kilkunastu seansach "Aliens" w kinie, telewizji i na DVD jawi mi się ten film dzisiaj? Oczywiście akcja, dynamika, napięcie. Ale to już było opisane na różne sposoby, nie będę się powtarzał, choć kto wie, czy wytrzymam w tym postanowieniu do samego końca tego tekstu? Cameron dokonał w swym filmie rzeczy, która dziś paradoksalnie wydaje się niemożliwa (o ile twórca chce zrobić udany film) - w tworzeniu postaci występujących w filmie posłużył się najklasyczniejszymi z możliwych stereotypami charakterów ludzkich, występujących w  świadomości zbiorowej, od lat kształtowanej przez kulturę masową. Oglądamy
więc na ekranie bandę twardych, ale w sumie oddanych sprawie zabijaków w wojskowych mundurach, z gderliwym sierżantem na czele, tchórzliwego i chorobliwie ambitnego urzędnika wielkiej korporacji, czy też małą, ale zaradną i sprytną dziewczynkę.
Żeby jednak nie było tak klasycznie, reżyser skontrastował tę standardową, choć malowniczą
grupę kilkoma postaciami zdecydowanie wynalezionymi na potrzeby tego właśnie filmu.
Pierwsza i najważniejsza to Ellen Ripley. Chyba nigdy świat filmu nie miał aż do tego momentu postaci tak silnej, zdeterminowanej i skutecznej w działaniu. A do tego kobiety! Ripley to postać skonstruowana w sposób dość prosty, ale jakże interesujący. To matka, której wydarzenia z  poprzedniego filmu odebrały kilkadziesiąt lat istnienia (nie można mówić, że życia, bo czyż hibernacja jest życiem?), wraz z jedyną córką.
Gorycz, depresja, tłumiona rozpacz i apatia to fascynujący wręcz fundament budowy tej
postaci. Ripley śmiertelnie boi się kolejnej konfrontacji z Obcymi, chce jej uniknąć, chce w samotności pielęgnować swój smutek, jednak siła jej charakteru objawia się heroiczną decyzją powrotu w świat koszmaru, który opuściła właściwie przed chwilą. Trudno ocenić, czy ta
brzemienna w skutkach decyzja zapadła pod wpływem przemożnego uczucia zemsty, czy to
tylko zwykła, ludzka chęć niesienia ratunku kolonistom, zagrożonym przez niosące okrutną i ohydną śmierć stwory. A może jedno i drugie?
Do samego końca właściwie nie wiadomo co kryje się w duszy kobiety, która
jednocześnie prze z chorobliwą determinacją w kierunku zagłady gatunku xenomorfów, dokonując przy tym niebywałych aktów heroizmu, ratując dziecko, na które gwałtownie przelała swoje matczyne uczucia.
To szczególne rozchwianie emocjonalne bohaterki doskonale pokazuje scena bezpośredniej konfrontacji z Królową Obcych w jednym z pomieszczeń stacji. Chwilowa, pozorna równowaga, więź porozumienia między piekielnym stworem a kobietą, kiedy obie muszą wybierać między powstrzymaniem się od wzajemnej zagłady, a życiem swoich dzieci, zostaje załamana przez tłumioną do tej pory wściekłość Ripley, która eksploduje dosłownie i w przenośni. Ogień i żelazo niszczące potwory to obraz charakteryzujący duszę bohaterki - siła, odwaga, determinacja i paląca nienawiść. Nigdy nie oglądaliśmy tak skonstruowanej kobiecej postaci. Sigourney Weaver zasłużenie wywalczyła swoją nominację do Oscara. 
Drugą interesującą postacią "Aliens" jest dowódca oddziału marines - Gorman. Pozbawiony charyzmy, niezdecydowany dowódca, popełniający błędy słabeusz, nie pasujący wręcz do grupy twardych profesjonalistów, jakimi są jego podwładni. Ta postać to poniekąd zapowiedź współczesnych nam tendencji w filmowym przedstawianiu wysokich rangą wojskowych jako nieodpowiedzialnych idiotów z ego przerastającym swymi rozmiarami przeciętne koszary. Gorman to zapowiedź odejścia od tworzenia postaci silnych, bohaterskich dowódców wojskowych, jakie w tamtych latach dość często gościły na naszych ekranach. I jeszcze jedna postać, bardzo ciekawa - android Bishop. O ile w "Alien" Ash okazał się bezduszną maszyną,  nie wahającą się
przed odebraniem życia człowiekowi, tak Cameron odwrócił sytuację i stworzył chyba
najbardziej sympatyczną od czasów "Star
Wars" i C-3PO postać maszyny ubranej w kształty ludzkie. Twarz psychopaty - Lance
Henriksen - i jedna z najbardziej lojalnych
i oddanych człowiekowi maszyn (android to jeszcze maszyna?) jakie przemaszerowały przez
ekrany kin. Wielokrotnie mający
okazję zdradzić i pozostawić Ripley na pastwę Obcych, do końca wytrwał u boku człowieka -
niewiele takich postaci znajdziemy w
kinie. Niby to pompatyczne, gdy się o tym pisze, ale na ekranie to się o dziwo sprawdza i nie smieszy.
Na sam koniec zostawiam najciekawsze postacie tego filmu - Obcych. 
Niebywale tajemnicze, wyjątkowo proste w swej budowie psychologicznej (jakkolwiek by to śmiesznie brzmiało) stwory, doskonale opisane w filmie Scotta, u Camerona w żadnym razie nie doczekały się wyjaśnień - kim są, skąd pochodzą, jaki jest ich cel? Czy to jeszcze zwierzęta, czy już istoty inteligentne? "Aliens" tylko prześlizguje się nad tymi interesującymi kwestiami, praktycznie w żaden sposób nie rozwijając tego chyba najciekawszego wątku całego cyklu. Odziera to film z mistycznej atmosfery pierwszej części, w której kosmiczny potwór, niemal niezniszczalny, sprytny i bezwzględnie prący do przodu, zabijał i niszczył by zapewnić przetrwanie swemu gatunkowi, stając się z czasem bestią niemożliwą do zabicia, przed którą tylko ucieczka stanowi wybawienie. Ucieczka, jak pokazuje sequel - daremna.... 
I dziękujmy Cameronowi, że nie ważył się podnieść ręki na tę zagadkę, nie starał się jej rozwikłać. Jakiekolwiek wyjaśnienia nigdy nie będą tu satysfakcjonujące, a odarcie Obcych z aury ich tajemniczości momentalnie mogłoby zabić klimat serii. Reżyser "Aliens" być może świadomie, być może intuicyjnie ominął ten temat i paradoksalnie, film na tym zyskał. Cameron poświęcił atmosferę horroru oryginału, robiąc miejsce dla widowiskowości, wizualności i emocji. Horror z ambicjami i podtekstami ustąpił żywiołowej akcji i - w najlepszym tego słowa znaczeniu - rozrywce. Jest to jednak rozrywka szczególnego gatunku, bo przesycona uczuciami i namiętnościami, czasem niemal w czystej postaci, gdzie prawdziwy lęk i emocje biorą górę nad chłodną oceną oglądanego filmu. 
Wreszcie na koniec - "Aliens" to zdecydowanie film Jamesa Camerona - jakże charakterystyczny dla jego twórczości. Znajdziemy w nim wszystko, co tak bardzo charakterystyczne dla tego reżysera. To co najbardziej rzuca się w oczy, to rzecz jasna postać Ripley - jak w każdym niemal filmie tego Kanadyjczyka kobieta jest tu silna, zdecydowana, drapieżna i ekspansywna, choć nie traci przez to wiele ze swej kobiecości. Sarah Connor, Lindsey Brigman, Helen Tasker, czy właśnie Ellen Ripley to sztandarowe heroiny współczesnego kina, które wykreował w swoich filmach Cameron. Patrząc przez pryzmat tych postaci na "Aliens" można przypuszczać, że swoista obsesja reżysera na punkcie silnych i odważnych kobiet  spowodowała, że właśnie w tym filmie postać Ellen Ripley, znanej z
poprzedniej części cyklu jako kobieta na
pewno dzielna i odważna, ale jednak słaba i krucha, ewoluowała do żeńskiego odpowiednika
herosów kina kreowanych przez najbardziej
muskularnych aktorów jak Schwarzenegger, czy Stallone. Co ciekawsze - Ripley to nie tylko
silna kobieta, ale to także
kobieta, która w sytuacji kryzysowej potrafi objąć przywództwo nad grupą - bądź co bądź -
twardych facetów, a nawet spełnić w
tej grupie rolę opiekunki, co ewidentnie widać w finale, kiedy ciężko ranny Hicks jest zdolny
wyłącznie do wsparcia moralnego
naszej bojowniczki. Przesłanie płynące z ekranu jest jasne - silna i zdecydowana kobieta potrafi sobie poradzić z problemami lepiej niż mężczyźni.  Feminizm? Poprawność polityczna? Owszem, ale niech we wszystkich filmach skażonych tą ułomnością jest to pokazane tak zgrabnie i wiarygodnie. Tylko talent reżysera i nieprzeciętne zdolności aktorskie Sigourney Weaver spowodowały, że efekt ekranowy tej psychologicznej mutacji nie obrócił się w niezamierzoną parodię filmowej heroiny. Siła i determinacja Ripley płynie z jej dogłębnej znajomości zagrożenia, jakie niesie ze sobą starcie ludzi z Obcymi, które to zagrożenie niemal do samego końca nie jest rozumiane, bądź akceptowane przez mężczyzn-żołnierzy. Oto więc kolejny punkt dla płci pięknej - za przewagę intelektualną i rozsądek:).  Inną cechą charakterystyczną dla filmów Camerona, którą znajdziemy także w "Aliens" to
niebywale, wręcz fetyszystyczne
przywiązanie do technologii. Cameron z wyraźnym uwielbieniem rozkoszuje się
pokazywaniem widzowi wszelkiego rodzaju broni,
statków, pojazdów, czy maszynerii bazy Hadleys Hope, sprawiając czasami wrażenie, że
technologia w tym filmie jest dla niego
ważniejsza niż ludzie i ich problemy. To oczywiście pozory, ale to ciągle przewijający się
motyw w filmografii tego twórcy.
Kto nie wierzy, niech przypomni sobie w jaki sposób Hicks uczy Ripley jak posługiwać się
pulse riffle, albo też scenę, gdy
dzielny kapral daje Ellen osobisty nadajnik - to chyba jedyne sceny w filmie, które niosą ze
sobą pewien ładunek erotyzmu, w tym przypadku jednak jest to erotyzm zmaterializowany (o ile jest to wystarczająco zręczne określenie), powiazany w niejednoznaczny sposób z technologią.
I wreszcie ostatni element charakterystyczny dla twórczości Camerona, jaki możemy odnaleźć w tym filmie - to kwestia relacji emocjonalnych między bohaterami, wyzwolonymi poprzez ekstremalne sytuacje. W "The Terminator" Sarah Connor zakochuje się w chroniącym ją przed śmiertelnie niebezpiecznym robotem żołnierzu - Kyle'u, w "The Abyss" niebezpieczeństwo czyhające na dnie oceanu odnawia uczucia w rozpadającym się małżeństwie, a w "Aliens" ekstremalne sytuacje powtórnie wyzwalają w Ripley uczucia macierzyńskie wobec znajdującej się w śmiertelnym niebezpieczeństwie dziewczynki.  Cały Cameron .... Można śmiało powiedzieć, że właśnie te trzy powtarzające się w każdym filmie tego reżysera elementy stanowią specyficzny szkielet emocjonalny jego dzieł, będącym swoistym uzewnętrznieniem pragnień i uczuć reżysera, materializujących się na naszych oczach na kinowym ekranie. Jak jawi się w moich oczach ten film po tylu latach od premiery, na tle współczesnych produkcji? Otóż - niemal na każdym polu wygrywa z ogromną większością dzisiejszych pozycji science-fiction. I nie będę tu wspominał o perfekcyjnym, spójnym scenariuszu, czy niebywałej widowiskowości scen batalistycznych, bo tak chyba można już mówić o akcji, jaka rozgrywa się w tym filmie. "Aliens" to film, o jakim  dziś możemy praktycznie tylko
pomarzyć - bez wire-dancingu, bez
efektów komputerowych, bez wariackiego montażu. W tym filmie nie znajdziemy grama
łopatologicznej politycznej poprawności, bełkotu
pseudopsychologicznego, czy logicznych dziur w fabule - tych wszystkich "rodzynek" jakimi
jesteśmy raczeni we współczesnym
kinie.
Rzecz jasna - film nie jest zupełnie bez wad: a to blue-box widać wyraźnie w kilku scenach, a
to kuleje fizyka świata
przedstawionego na ekranie (jakże silne ręce miała Ripley w finale:)), jednak to wszystko to tylko
detale nie wpływające w żaden
sposób na odbiór filmu.
Do dziś pamiętam, kiedy po raz pierwszy obejrzałem "Aliens" w kinie, do dziś pamiętam uczucie niezwykłego podekscytowania, napięcia i niebywałych emocji. Po dziś dzień pamiętam ryk wściekłości Królowej tracącej swoje dzieci (a może to był płacz matki?) i namacalną niemal wściekłość Ripley walczącej o przetrwanie swojego dziecka. Dziś już takich filmów nie robią, dziś nie powstają takie proste, klasyczne w swej konstrukcji dzieła, dostarczające prawdziwych, głębokich emocji. Dziś już nikt nie robi takich filmów jak "Aliens". 
|
