Jak nie zostać
papieżem?
Nietrudno jednak domyślić się, że cała historia ma czysto symboliczny i umowny charakter. Jednym z mitów branych na warsztat jest wizerunek duchowieństwa. Można by przypuszczać, że sceny, w których kardynałowie ściągają od siebie podczas konklawe, by zaraz potem wyjść na pyszne pączki i wystawę Caravaggia, czy też gdy grają w turniej piłki siatkowej, są w tym filmie po to aby naruszyć wartość i autorytet duchownych. Dla mnie jednak jawi się to jako uczłowieczenie nadczłowieczych funkcji. Wyczuwam więc sygnały bardziej empatyczne niżeli uniżające rolę duchownych w naszym społeczeństwie. We wspomnianej scenie gry w siatkówkę widzimy jak psychoanalityk, w osobie reżysera, wcześniej zajęty terapeutyczną rozmową z papieżem, teraz zabawia kardynałów. Ale nie robi tego z nudów, a z poczucia ciążącego na nim zawodowego obowiązku. Gdy terapia z targanym wątpliwościami papieżem nie przynosi skutku, przenosi swoją uwagę z perspektywy indywidualnej na grupową aby tam szukać źródła bólu. Psychoanalityk chce skonfrontować kardynałów z elementem czystej rywalizacji, a co za tym idzie, elementem czysto ludzkim. Chce przypomnieć o tkwiących w nas zalążkach hedonizmu, tak dalekiego od skostniałych dogmatów religijnych. Inną znacząca sceną jest odwiedzenie przez głównego bohatera teatru. Odnajduje on bowiem w nim swoje własne korzenie, początki aktorskiej pasji. Teatr jest dla niego pewnego rodzaju lustrem, w którym może zauważyć to, co zapomniane. Nasuwa się więc pytanie, dlaczego kochając teatr poświecił się kapłaństwu? W moim jednak odczuciu scena ta nie obnaża błędu bohatera i mijania się z powołaniem, lecz jego człowiecze, przyziemne oblicze. Oblicze człowieka, który po całym życiu oddanym służbie Bogu, chce choć na moment przystanąć, odpocząć. Nie szuka i nie potrzebuje już nowych wyzwań, chce tylko przypomnieć sobie czasy gdy był zwykłym człowiekiem, pośród zwykłych ludzi. Z doświadczenia bowiem wiemy, że nawet najlepszy, najzdrowszy owoc podawany w nadmiarze może stracić na wyjątkowości. Główny bohater znalazł się w potrzasku miedzy sacrum i profanum. Dwie ideowe skrajności uosabiają kolejno kardynał Gregori i psychoanalityk. Moretti nie chce stawać po żadnej z tych stron, by odpowiedź, prawdę umieścić pośrodku w osobie protagonisty. Ma on czysto psychologiczne problemy ale nie zamyka się na wiarę. Problem w tym, że dla psychoanalityka jedynym ratunkiem zdaje się być terapia regresywna, a "zepsuta” tradycją kapituła nie chce bądź nie potrafi tego zrozumieć. Dla nich lęk jest równy szatanowi, więc w człowieku bogatym w duchu wystąpić nie może. Zapominają jednak, że pełniąc tak odpowiedzialną funkcję nie przestają być ludźmi, nie przestają być podatni na pierwotne zło... Kontekst alegoryczny jest więc w „Habemus Papam” bardzo odczuwalny. 
Dawno nie oglądałem filmu, który byłby krytyką wiary i zarazem jej pochwałą. Ostatnio tego typu doświadczenia zaznałem przy seansie „Ostatniego kuszeniu Chrystusa”. Kontrowersyjność tego filmu bazowała głównie na obrazoburczym ukazaniu najjaśniejszej postaci Nowego Testamentu i historii w ogóle. Gdybyśmy jednak potrafili poświęcić mu dłuższą chwilę i skutecznie zdystansować się do oglądanej fikcji, zauważylibyśmy, że Chrystus zastanawiający się nad istotą swego powołania to Chrystus bardziej ludzki, a co za tym idzie, bardziej wiarygodny. Przecież zanim urodziło się w nim poczucie misji i swojej własnej boskiej wyjątkowości, musiał po drodze do tego, choć przez chwilę być człowiekiem. „Habemus Papam”, w moim odczuciu zbudowany jest na tym samym schemacie, tylko pozornie kontrowersyjnym, bo pozornie deprecjonującym wiarę. Pisząc o najnowszym filmie Morattiego nie mogę zapomnieć o aktorze grającym główną rolę, czyli Michelu Piccoli. Rolę bardzo wymagającą, bo przecież niecodziennie dostaje się szansę gry w filmie o lękach związanych z objęciem Stolicy Piotrowej. Francuski aktor wywiązał się z tego zadania nad wyraz dobrze, tworząc postać autentyczną i zapadającą w pamięć. Nie da się bowiem zapomnieć wyrazu jego twarzy w scenie, w której jako nowy Ojciec Święty boi się wyjść pozdrowić swych wiernych. Niezwykle ważna rola. „Habemus Papam” nie jest filmem o teologicznych dywagacjach ani też o psychologicznej analizie profilu osobowości. To nie jest film o człowieku, który stał się papieżem, ani tym bardziej o papieżu, który pozostał człowiekiem, parafrazując pewne dobrze nam znane tytuły. To film o poszukiwaniu siebie w świecie zamkniętym doktrynami. O tym, jak bardzo jesteśmy niedoskonali i jak daleko jest nam do pojmowania istoty Boga. To film o nas samych, naszych lękach, słabościach i marzeniach. Prawdziwie humanistyczny obraz. Ocena: 8/10
Autor tekstu:
Jakub Piwoński - PIWON
[e-mail]
Klub Miłośników Filmu, 14 listopada 2011
| ||||
|
|
|