Z adaptowaniem książek na taśmę filmową bywa różnie. Czasem wychodzą z tego dzieła wybitne, na ogół jednak rzadko kiedy wersja fabularna dorównuje papierowej. Jak jest w przypadku adpatacji powieści Johna Maxwella Coetzee'ego? Tego niestety nie wiem, gdyż książki jeszcze nie przeczytałem, niemniej nie sądzę, by tym razem można było powiedzieć o klęsce, gdyż filmowa wersja "Hańby" to film znakomity.

Poznajemy ponad pięćdziesięcioletniego profesora Davida Lurie (John Malkovich), który wykłada literaturę romantyczną na uniwersytecie w Kapsztadzie. Po skandalu, jaki wywołał jego romans ze studentką, zostaje on wyrzucony z uczelni, po czym postanawia udać się do swojej córki (Jessica Haines), która mieszka na odległej prowincji. Tam zamierza spedzić jakiś czas, odpocząć od zgiełku, napisać operę i pomóc córce w prowadzeniu gospodarstwa. Zatrudnia się też jako wolontariusz w schronisku dla zwierząt. Powolne i spokojne życie zostaje jednak zakłócone przez miejscowych chuliganów, którzy gwałcą jego córkę...

Film Steve'a Jacobsa porusza wiele istotnych kwestii i zadaje szereg ważnych i niewygodnych pytań, na które nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Można go rozpatrywać na wielu różnych płaszczyznach. W obrazie tym dane jest nam zobaczyć ludzi zhańbionych, zarówno swoimi własnymi występkami, jak i działaniami innych ludzi. Podstawową kwestią jest to, jak odnajdą się w takiej sytuacji, jak zareagują? Jakie decyzje podejmą? Czy zdecydują się walczyć o swoje i zemścić za poniesione krzywdy? Jeśli tak, to jak daleko się posuną i czy będą w stanie upodobnić się do swoich oprawców? Córka profesora postanowiła odpuścić, godząc się na los jaki ją czeka. Dlaczego? Czy rzeczywiście uważa, że jest to jedyny sposób na to, by jakoś funkcjonować w tej społeczności? A może sądzi, że należy jej się to, jako przedstawicielce rasy białej, która, podczas apartheidu, dopuściła się licznych zbrodni na tamtejszej ludności? Właściwie przez cały czas, od momentu napaści, zarówno Lurie, jak i jego córka, zadają sobie pytanie: "Dlaczego?". Zszargana i zhańbiona powłoka wewnętrzna i zewnętrzna, wyniszcza ich coraz bardziej. Staje się to początkiem upadku ich psychiki. O ile jednak córka, pomimo iż doświadczyła strasznych czynów na własnej skórze, poddaje się i nie ma zamiaru szukać zemsty, tak sam Lurie nie radzi sobie z tym brzemieniem, próbując znaleźć winnych i namawiając córkę do tego, by również zaczęła dociekać sprawiedliwości.

W "Hańbie" nikt nie jest bez winy. Profesor Lurie również nie ma czystego sumienia. Kiedy sam pada ofiarą zwierzęcej przemocy, po pewnym czasie dociera do niego, że sam często ulegał prymitywnym popędom. To traumatyczne przeżycie pozwoliło mu w pewnym sensie dojrzeć swój błąd, wyrazić skruchę i spojrzeć na swoje życie z zupełnie innej perspektywy. Film ten przede wszystkim jednak wydaje się być traktatem o przemocy rasowej, płciowej, także wobec zwierząt i bezradności wobec niej. Pokazuje ludzi ulegających zezwierzęceniu, a także tych, ktorzy stają się tego zezwierzęcenia ofiarami.

"Hańba" to obraz niezwykle minimalistyczny, porusza się w powolnym acz intensywnym tempie. Dosyć rozwlekłe ruchy kamery i długie ujęcia tworzą bardzo kameralny i oszczędny klimat. Malkovich gra znakomicie, jest stonowany, ale mimo to, po raz kolejny pokazuje swój kunszt, znakomita jest też Jessica Haines wcielajaca się w rolę córki.

Trudno przejść obojętnie obok tego filmu. Nieczęsto w kinie nasze sumienie wystawiane jest na taką próbę. "Hańba" sprawia, że sami zaczynamy zadawać sobie niewygodne pytania, wszak nikt z nas nie jest do końca czysty.

Autor recenzji: Przemysław Dobrzyński - Home-ER | Klub Miłośników Filmu,
24 maja 2009

Strona główna | Recenzje KMF | Napisz do autora