Strona główna | Powrót do wyboru | Napisz do autora | Forum
Poniżej znajdzie Czytelnik nawiązania do filmów, poprzednich części oraz ogólnie do wszelkich produktów w bogatym i ciągle rozszerzającym się uniwersum Indiany Jonesa (książek, gier komputerowych etc.). Ponadto zamieszczono tu różnorakie ciekawostki, które uważny widz może dostrzec w kadrze. Niektóre z przytoczonych poniżej faktów zdają się oczywiste, inne wymagają nieco większej dozy dobrej woli.
"Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" to oczywiście czwarta kinowa część przygód archeologa w kapeluszu. Istnieje jednak pewna gra komputerowa, którą dużo osób nazywało bezpośrednim kontynuatorem trylogii. Mowa o wydanej w 1992 roku przez LucasArts przygodówce "Indiana Jones and the Fate of Atlantis". Plotki głoszą, jakoby scenariusz do niej oparto na odrzuconym przez Spielberga, Lucasa i Forda skrypcie. Nie będę tu opisywał fabuły, ponieważ warto samemu sprawdzić, gdzie też tym razem Indy zawędrował (od niedawna program można nabyć w internecie). Dla zaostrzenia apetytu dodam tylko, iż przeciwnikami uczyniono nazistów (fabuła toczy się w 1939), a do finału przez USA, Kretę, Algier, Monte Carlo, Islandię, Tikal i Azory prowadzą trzy różne drogi. Ilustracja na pudełku z grą (pierwsza z lewej) została utrzymana w tej samej stylistyce, co plakaty filmowe autorstwa Drewa Struzana. Narysował ją William L. Eaken. Równolegle LucasArts wypuścił grę zręcznościową, ale nie odniosła ona porównywalnego sukcesu. Ukazał się również komiks (stworzony przez Williama Messner-Loebsa i Dana Barry'ego) pod tym samym tytułem, zawierający podobną historię, różniącą się szczegółami. Wydano go również w Polsce - poniżej okładki.
Planowano wydać sequel do "Indiana Jones and the Fate of Atlantis" zatytułowany "Indiana Jones and the Iron Phoenix". Po odrzuceniu projektu przez LucasArts wydawnictwo Dark Horse opublikowało komiks (z niego pochodzą poniższe okładki). Akcja toczyła się w 1945; jako przeciwnicy po raz pierwszy pojawili się Rosjanie i dowodziła nimi kobieta. Fabuła dotyczyła poszukiwań kamienia filozoficznego, a oprócz żołnierzy ZSRR w rolach czarnych charakterów występowali naziści chcący wskrzesić Adolfa Hitlera.
Zgodnie z tradycją serii pierwsze ujęcie "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" przedstawia logo wytwórni Paramount płynnie przechodzące w kadr właściwego filmu. Tym razem w kopiec pieska preriowego. Przejście takie wymyślił sam Spielberg podczas kręcenia "Raiders of the Lost Ark". Konsekwentnie stosował je we wszystkich częściach.
"Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull"
"Raiders of the Lost Ark"
"Indiana Jones and the Temple of Doom"
"Indiana Jones and the Last Crusade"
Chwilę później zaczynają się pojawiać napisy. W pierwszej, trzeciej oraz czwartej części zastosowano podobną czcionkę.
Wyjątek stanowi tu "Indiana Jones and the Temple of Doom". Zastosowana w tym przypadku czcionka obecna jest na plakatach od pierwszej części. W filmie jednak pojawia się tylko raz.
Pierwsze sceny "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" przedstawiają młodych ludzi, którzy pędzą przez prerię i starają się nakłonić żołnierzy jadących w konwoju do wyścigu. Lucas i Spielberg wprowadzają widza w lata pięćdziesiąte tak, jak sami je pamietają. W scenie tej pobrzmiewa echo "American Graffiti" Lucasa z 1973 roku. Tam, w pewnym momencie bohaterowie również urządzali wyścig na drodze za miastem. W producji zagrał Harrison Ford.
Autorem zdjęć do poprzednich trzech części był Douglas Slocombe. Przeszedł on na emeryturę w 1989 roku (jego ostatni film to "Indiana Jones and the Last Crusade"). Przy pracach nad najnowszą odsłoną zastąpił Slocombe'a stały współpracownik Spielberga Janusz Kamiński.
Podobnie jak "Indiana Jones and the Temple of Doom", tak i najnowsza przygoda rozpoczyna się od piosenki. W drugiej części mogliśmy usłyszeć "Anything Goes" w języku kantońskim, natomiast w czwartej odsłonie "Hound Dog" Elvisa Presleya.
W pewnym momencie następuje zbliżenie na kołpak samochodu na czele konwoju. Podobny zabieg zastosował Thomas Carter w pierwszym odcinku serialu "Miami Vice" z 1984.
Gdy konwój skręca w stronę bazy wojskowej, w kadrze pojawia się drogowskaz z nazwą kawiarni "Atomic Cafe". "The Atomic Cafe" to film dokumentalny z 1982 roku, zawierający archiwalne nagrania z lat 40. i 50. ubiegłego wieku, mające zapewnić Amerykanów, iż bomby atomowe nie stanowią zagrożenia dla ich bezpieczeństwa.
Również w filmie George'a Millera "Mad Max: Beyond Thunderdome" z 1985 pojawia się lokal "Atomic Cafe". Co ciekawe, plakaty zarówno do trzeciej części "Mad Maxa" jak i "Raiders of the Lost Ark" narysował ten sam artysta - Richard Amsel.
Pierwszy raz Indiana pojawia się na ekranie, gdy rosyjscy żołnierze wyjmują go z bagażnika. Nie widzimy twarzy, tylko postać od tyłu. We wszystkich poprzednich częściach kamera również nie pokazywała od razu fizjonomii bohatera. W trzeciej odsłonie Spielberg poszedł jeszcze dalej - nabrał widza filmując plecy postaci ubranej identycznie jak Indy. Gdy w końcu pojawia się Harrison Ford, kamera pokazuje najpierw mokry od deszczu kapelusz.
Chwilę później widać cień archeologa na drzwiach samochodu. W "Raiders of the Lost Ark" Marion Ravenwood ujrzała Jonesa w podobny sposób w karczmie w Nepalu.
"Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" to nie pierwszy raz od czasu trzeciej części, gdy Harrison Ford przywdział słynny strój. W 1993 roku na potrzeby dwóch odcinków "Young Indiana Jones Chronicles" aktor wystąpił jako narrator. Epizod nosi tytuł "Young Indiana Jones and the Mystery of the Blues".
David Koepp w jednym z wywiadów przyznał, iż Mac, na skutek zdrad sam już nie wie dla kogo pracuje i pod tym względem postać ta ma dużo wspólnego z bohaterem Richarda Burtona z filmu "Where Eagles Dare" Briana G. Huttona z 1968.
Jednego z rosyjskich żołnierzy zagrał Andrew Divoff. Obecnie znany jest między innymi z serialu "Lost", ale wcześniej wystąpił w "The Hunt for Red October" z 1990 Johna McTiernana u boku Seana Connery'ego. Szkocki aktor wcielił się w ojca Indiany Jonesa w "Indiana Jones and the Last Crusade". Harrison Ford z kolei, wykreował postać Jacka Ryana w dwóch kontynuacjach "The Hunt for Red October" - "Patriot Games" z 1992 i "Clear and Present Danger" z 1995. Oba filmy wyreżyserował Phillip Noyce. Ponadto, Divoff zagrał razem z Harrisonem Fordem w "Air Force One" z 1997 Wolfganga Petersena.
Igor Jijikine (Dovchenko) stwierdził w jednym z wywiadów, iż "Raiders of the Lost Ark" stanowił pierwszy amerykański film, jaki widział.
Cate Blanchet, wcielając się w rolę Iriny Spalko, inspirowała się postacią Rosy Klebb - rosyjskiej agentki z filmu "From Russia with Love" z 1963. Jest to druga ekranowa przygoda Jamesa Bonda. Agenta 007 zagrał Sean Connery czyli Henry Jones Sr. Kostium Iriny został stworzony na wzór ubrań Marleny Dietrich.
W momencie wysadzenia zamka drzwi magazynu słychać dźwięk podobny do włączania miecza świetlnego w cyklu "Star Wars" Lucasa.
Gdy rozsuwają się wrota magazynu, widać wyraźnie liczbę 51. Sugeruje to, iż Rosjanie przyprowadzili Jonesa do Area 51, czyli bazy wojskowej niedaleko Las Vegas. Otaczająca ją aura tajemnicy sprawia, że ludzie wierzą jakoby armia amerykańska przeprowadzała tam tajne eksperymenty oraz przetrzymywała zwłoki kosmitów i UFO, które rzekomo spadło w Roswell w 1947.
Hangar to w rzeczywistości magazyn znany z zakończenia "Raiders of the Lost Ark". W tle rozbrzmiewa motyw muzyczny "The Miracle of the Ark".
Rosjanie zmuszają Indianę do odnalezienia skrzyni z tajemniczą zawartością, którą archeolog badał 10 lat wcześniej. Akcja "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" toczy się w 1957 roku. Natomiast w 1947 roku mają miejsce wydarzenia przedstawione w grze komputerowej "Indiana Jones and the Infernal Machine" - Jones, na zlecenie CIA, szuka starożytnej maszyny umożliwiającej kontakt z babilońskim bóstwem Mardukiem. Przeciwnikami bohatera uczyniono Rosjan. Gra nie ma oczywiście fabularnie nic wspólnego z filmem.
Podczas poszukiwań skrzyni, Indiana bierze od jednego z żołnierzy czapkę, aby składować w niej naboje (pomocne przy poszukiwaniach). Później rzuca nakrycie głowy do góry za siebie, nie patrząc w tył. W dalszej części filmu, w dżungli, Rosjanin rewanżuje się Jonesowi oddając mu kapelusz w ten sam sposób.
Po odnalezienu skrzyni żołnierze wyciągają ją spośród mnóstwa innych, część z nich rozwalając. Spielberg chciał, aby w pudłach znalazły się różne artefakty. Ludzie odpowiedzialni za scenografię zrekonstruowali między innymi laskę Mojżesza z filmu "The Ten Commandments" Cecila B. DeMille'a z 1956 roku. Niestety nie udało mi się jej dostrzec w kadrze (zdjęcie po prawej pochodzi z materiałów dodatkowych na DVD).
Producenci chcieli zastąpić prawdziwy pejcz komputerowym ze względów bezpieczeństwa. Harrison Ford stwierdził, że to absurd i zaczął ćwiczyć, aby odświeżyć sobie tę rzadką umiejętność.
Na pytanie Spalko o ostatnie słowa, Indy mówi "I like Ike". Było to hasło wyborcze Dwighta Eisenhowera, prezydenta USA w latach 1953-1961. Tu znajduje się filmik propagandowy Eisenhowera zawierający cytowane zdanie. Później, w scenie zbliżenia na bombę atomową, można dostrzec wypisany na niej slogan.
Indiana uciekając niszczy po drodze kilka skrzyń. Jedna z nich zawiera Arkę Przymierza. Tę samą, którą Jones znalazł w "Raiders of the Lost Ark". Artefakt ten pojawił się również w "Indiana Jones and the Last Crusade" w postaci malowidła na ścianie w weneckich katakumbach.
We wszystkich poprzednich częściach za sceny wymagające udziału kaskaderów odpowiadał Vic Armstrong. Niestety, w trakcie prac nad czwartym ogniwem, Armstrong pracował na planie "The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor" Roba Cohena. Jego miejsce zajął Gary Powell (zdjęcie po prawej).
Mac chowa się przed ogniem z dysz wózka rakietowego opierając się o ścianę. Widać za nim napis "Test Site P2-GNDN". Scenografowie serii "Star Trek" często oznaczali rury na statkach przedrostkiem "GNDN" - "Goes Nowhere, Does Nothing" ("Nigdzie nie prowadzi, nic nie robi").
Pojazd, którym "podrózują" Indy i Dovchenko - wózek rakietowy - naprawdę istniał i służył między innymi do badania przeciążeń znoszonych przez ludzkie ciało. (Podziękowania dla Luha za informację).
Tuż po szalonej jeździe wózkiem rakietowym, Jones ledwo co może ustać na nogach. W pewnym momencie traci równowagę i spada na cztery litery z rozrzuconymi nogami. W każdej z poprzednich części Indy upadał na tyłek - podczas walki z nazistowskim mechanikiem w "Raiders of the Lost Ark", podczas pojedynku z szefem strażników w drugiej części oraz podczas ucieczki na dachu pociągu w trzeciej odsłonie.
W trakcie ucieczki Jones dostaje się do czegoś co wygląda na miasto. Wchodzi do domu, w którym włączony jest telewizor. Nadawany program dla dzieci to "Puppet Playhouse" (znany również jako "Howdy Doody"). Emitowano go w latach 1947-1960.
Po ujrzeniu, iż w domu znajdują się same kukły, Indiana wybiega na zewnątrz. W tle widać numer 138. Liczba stanowi nawiązanie do pierwszego filmu George'a Lucasa "THX 1138". Motyw ten często pojawia się w produkcjach Lucasa (oraz w grach komputerowych LucaArts).
W jednym z domów w sztucznym mieście, na półce znajduje się kielich do złudzenia przypominający wyglądem Świętego Graala z "Indiana Jones and the Last Crusade".
Gdy Indy orientuje się, że trafił na poligon testowy dla broni nuklearnej, następuje zbliżenie kamery na twarz bohatera. W każdej z poprzednich części znajdowało się podobne ujęcie (jednak tam zbliżenia były większe).
Charakterystycznego zabiegu operatorskiego można też doszukiwać się w scenie wpatrywania się w oczy kryształowej czaszki, jednak ujęcie z początku filmu wydaje się po prostu lepsze - prawdopodobnie planowano zrobić większe zbliżenie: poniżej po prawej kadr, który nie znalazł się w gotowym filmie.
Sztuczne miasta nie są wytworem wyobraźni scenarzystów. Amerykanie naprawdę budowali takie makiety przeznaczone do testów bomb atomowych. Około 56 kilometrów na północny zachód od Las Vegas znajduje się Nevada Test Site. W latach 1951-1992 przeprowadzono tam 928 prób nuklearnych (za wikipedią) z czego 828 pod ziemią. Na poligonach postawiono pojazdy, domy, a także manekiny. Budowle w zależności od odległości od strefy 0 różniły się takimi szczegółami jak kolor ścian, rodzaj farby, a nawet czystość podwórka. Montowano również specjalne kamery, by zdobyć materiał "z placu boju". Później rezultaty eksperymentów służyły za podstawę do opracowania poradników dla ludności.
Niesławna scena przeżycia wybuchu atomowego w lodówce "weszła" do języka - fraza "Nuke the fridge" egzystuje równolegle z "Jump the shark". Oba wyrażenia mają to samo znaczenie - zwrot akcji, po którym fabuła zaczyna zmierzać w coraz bardziej absurdalnym i nieprzystającym do rzeczywistości kierunku. Oryginalne "Jump the shark" pochodzi z amerykańskiego serialu telewizyjnego "Happy Days". Tam bohater dosłownie przeskoczył przez rekina jadąc na nartach wodnych.
W jednej z pierwotnych wersji scenariusza do "Back to the Future" Roberta Zemeckisa z 1985, nie samochód, a właśnie lodówka stanowiła wehikuł czasu. Główny bohater miał wrócić z 1955 do 1985 za pomocą mocy wyzwolonej podczas wybuchu testowej bomby atomowej. Film wyprodukował Steven Spielberg. Natomiast plakaty do trylogii "Back to the Future" i cyklu o przygodach Indiany Jonesa narysował ten sam artysta - Drew Struzan.
Po incydencie z Rosjanami Indianę przesłuchują agenci rządowi, wyraźnie nie ufając archeologowi (dowiadujemy się, że Indy był szpiegiem podczas drugiej wojny światowej i dosłużył się stopnia pułkownika). Następnie zostaje on relegowany z uczelni. W ten sposób Jones stał się ofiarą makkartyzmu. Ruch ten powstał w 1950 roku i z początku miał za zadanie zbadać stopień infiltracji instytucji rządowych przez komunistów. Szybko jednak obszar zainteresowań makkartystów przeniósł się na pole kultury oraz nauki. Często stosowano szykany wobec podejrzanych, a nawet posuwano się do oskarżania o kolaborację z komunistami osób niewinnych. Dużą rolę w śledztwach grały też osobiste porachunki. Nazwa pochodzi od jednego z inicjatorów - Josepha Raymonda McCarthy'ego.
Ujęcie uniwersytetu, na którym wykłada Indiana jest bliźniaczo podobne do zastosowanego w "Raiders of the Lost Ark" (dwa dolne zdjęcia). Podobieństwo wynika z faktu, iż twórcy wykorzystali scenę z "Poszukiwaczy zaginionej Arki", nieco zmieniając ją cyfrowo. (Podziękowania dla Jonesa za info).
Źródła podają, iż w czasie wykładu Jonesa można na tablicy dojrzeć rysunki przedstawiające kamienie Shankary. Jednak po dokładnym przyjrzeniu się sali wykładowej nie znalazłem potwierdzenia tego faktu. Najbliższy artefaktowi z drugiej części przygód Indiany malunek znajduje się na poniższym zdjęciu. Dla porównania kadr z "Indiana Jones and the Temple of Doom".
Marshall College nie istnieje w rzeczywistości. Nazwa pochodzi od producenta serii Franka Marshalla.
W trakcie swoich filmowych przygód Indiana wykładał na kilku uniwersytetach: w czasie, gdy toczy się akcja "Indiana Jones and the Temple of Doom" uczył w Princetown; w "Raiders of the Lost Ark" oraz w "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" w Marshall College; w "Indiana Jones and the Last Crusade" w Barnett College (zdjęcie po prawej).
Zgodnie z tradycją dziekan przerywa Indianie w trakcie wykładu - w "Raiders of the Lost Ark" oraz w "Indiana Jones and the Last Crusade" Marcus Brody, w najnowszej częsci Charles Stanforth.
Na prośbę dziekana, Indiana przerywa wykład, ale każe studentom przeczytać Michalsona, rozdział 4. W "Raiders of the Lost Ark" również mówił młodym ludziom, aby zgłębili Michalsona, rozdziały 4 i 5 (widać też napis na tablicy).
W "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" po raz drugi Spielberg pokazuje widzom dom archeologa. Indy się przeprowadził między 1936 (gdy toczy się akcja "Raiders of the Lost Ark") - zdjęcie po prawej, a 1957.
Podobnie jak w "Raiders of the Lost Ark" widzimy wnętrze mieszkania Indiany. Wtedy Jones pakował się przed poszukiwaniami Arki, teraz przed wyjazdem z miasta; wtedy odwiedził go Marcus, a teraz Charles.
Gdy Indiana pakuje swoje rzeczy, za nim na stoliku można dostrzec zdjęcie, na którym młody Jones stoi z ojcem. Pokazano je wcześniej w "Indiana Jones and the Last Crusade". Znajdowało się w mieszkaniu Henry'ego Seniora.
Zmarły w 1992 roku Denholm Elliot nie mógł powrócić do roli Marcusa Brody'ego (dlatego pojawił się Charles Stanforth, a Brody został uśmiercony). W nowym filmie znajduje się kilka pamiątek umieszczonych ku pamięci zarówno Elliota, jak i Brody'ego: portret na uczelni i zdjęcie na biurku w domu Jonesa,
pomnik byłego dziekana, widoczny podczas pościgu ulicami kampusu
oraz zakład fryzjerski (nie widać go w filmie, ale da się dostrzec napis oglądając materiały dodatkowe), nazwany na cześć tego sympatycznego bohatera.
Przez długi czas trwały spekulacje czy w filmie pojawi się postać Henry'ego Jonesa Sr. Jednak Sean Connery przeszedł na emeryturę i nie chciał ponownie wcielać się w ojca Indiany. Dlatego postanowiono uśmiercić i tego bohatera. Według materiałów źródłowych profesor Jones umarł w 1951 roku (a wspomniany wcześniej Marcus Brody w 1952). Indy mówi o tym siedząc w domu za biurkiem. Kamera pokazuje portret jego taty, a w tle rozbrzmiewa motyw muzyczny z "Indiana Jones and the Last Crusade".
Indy zamierza wyjechać, gdy na dworcu zaczepia go młody człowiek na motorze - Mutt Williams. Ubiór bohatera został zainspirowany przez Johnny'ego Strablera, protagonistę filmu "The Wild One" Laslo Benedeka z 1953. Zagrał go Marlon Brando.
Mutt Williams jest greaserem. Subkultura ta powstała w latach 50. ubiegłego wieku w USA. Początkowo należeli do niej członkowie gangów ulicznych w środkowych i wschodnich Stanach, ale później rozszerzyła się również na inne grupy społeczne. Nazwa wzięła się od charakterystycznego zaczesywania włosów na żel lub brylantynę. Oprócz fryzury greaserzy nosili białe lub czarne podkoszulki, czarne motocyklowe kurtki i dżinsy Levi-Strausa.
Indy i Mutt siedzą w kawiarni i rozmawiają. Młody człowiek przedstawia się, na co archeolog pyta co to za imię Mutt (po angielsku mutt znaczy kundel). W "Indiana Jones and the Last Crusade" wyszło na jaw, iż Indiana zostało wzięte od psa rodziny Jonesów (na co żywo zareagował przyjaciel głównego bohatera Sallah, śmiejąc się do rozpuku).
Natomiast nazwisko młodego człowieka pochodzi od kompozytora Johna Williamsa.
Zabawne, że po tych wszystkich rzeczach, które odkrył i widział na własne oczy, Indy wciąż jest sceptyczny i zbywa legendę o kryształowej czaszce ironicznym uśmieszkiem.
Czwarta część to nie pierwszy raz, gdy kryształowa czaszka zagościła w uniwersum Indiany Jonesa. Artefakt ten miał się pojawić w trzecim sezonie "Young Indiana Jones Chronicles". Akcja epizodu toczyłaby się w Hondurasie w 1920 roku, a twórcy planowali przedstawić pierwsze spotkanie Indiany i Belloqa. Niestety serial został skasowany. Następnie Max McCoy wykorzystał w swoich powieściach czaszkę - Indiana znajduje przedmiot w świątyni Węża w Brytyjskim Hondurasie w 1933. Zostaje mu ona jednak odebrana przez włoskiego faszystę Leonardo Sarducciego. Dwa lata później udaje się ją archeologowi odzyskać i zwrócić na miejsce, zdejmując tym samym ciążącą nad nim klątwę. Tytuły poszczególnych powieści - "Indiana Jones i kamień filozoficzny", "Indiana Jones i tajemnica dinozaura", "Indiana Jones i pusta ziemia" oraz "Indiana Jones i tajemnica Sfinksa". W Polsce opublikowało je wydawnictwo Amber. Ponadto w Japoni otwarto park rozrywki "Indiana Jones Adventure: Temple of the Crystal Skull". Powyższe nie mają żadnego związku fabularnego z czwartą częścią.
Gdy do Indiany i Mutta podchodzą agenci KGB i proszą o oddanie im listu, Williams wyciąga nóż, na co Rosjanie sięgają po broń. Kwestia Indy'ego "Nice try kid, but it looks like you brought a knife... to a gun fight." ("Nieźle mały, ale wygląda na to, że wziąłeś nóż na strzelaninę") pochodzi z filmu Briana De Palmy "The Untouchables" z 1987. Słowa wypowiedział tam Sean Connery. Główną rolę dostał Kevin Costner po tym, jak odrzucił ją Harrison Ford. Również w filmie "The Punisher" Jonathana Hensleigha z 2004 roku pada powyższa kwestia - wymawia ją płatny zabójca Harry Heck podczas próby zabicia Franka Castle'a - środkowe zdjęcia. (Podziękowania dla Duxa, za tę ostatnią informację).
Dziewczynę, której chłopaka Indiana kazał Muttowi uderzyć, zagrała córka Spielberga i Kate Capshaw (Willie Scott z "Indiana Jones and the Temple of Doom") Sasha.
Na skutek powyższego ciosu w lokalu wybucha bójka między greaserami, a studentami. Spielberg nawiązał tu do odwiecznego konfliktu "luzaków" i teoretycznie bardziej odpowiedzialnych młodych ludzi.
Nazwa lokalu, z którego uciekają Indy i Mutt brzmi "Arnie's". Arnold to imię ojca Spielberga.
W trakcie ucieczki ulicami miasta, Indy i Mutt mijają autobus należący do New Britain Transportation Company. To prawdziwa firma transportowa, założona w 1920 roku.
Hasło na wiecu antykomunistycznym również nie stanowi wymysłu filmowców. W latach 50. często używali go między innymi makkartyści.
Tuż po tym, jak komuniści wjechali w pomnik Marcusa, Mutt cieszy się, po czym spogląda na poważną twarz Indy'ego i mina mu rzednie. Bardzo podobna scena miała miejsce w "Indiana Jones and the Last Crusade". W trakcie pościgu motocklowego, Indiana pokonał wszystkich Niemców i dumny z siebie popatrzył na ojca, który nie podzielał entuzjazmu młodszego Jonesa.
Zanim Indy i Mutt wjadą do biblioteki, mijają faceta, którego ubiór do złudzenia przypomina ubranie Indiany Jonesa. Ma tylko trochę jaśniejszą kurtkę.
Już w bibliotece (przerobionej z jadalni) Mutt o mało co nie przejeżdża chłopaka niosącego książki. W momencie zbliżenia kamery na twarz studenta, w tle słychać krzyk Wilhelma. W każdej z poprzednich części również można było uświadczyć ten słynny dźwięk.
Student, który zadaje Indy'emu pytanie, to syn Toma Hanksa - Chet.
Po udzieleniu rady studentowi, Indy mówi mu jeszcze, że jeśli chce być dobrym archeologiem, musi wyjść z biblioteki i pracować w terenie. Dokładnie odwrotnie twierdził w "Indiana Jones and the Last Crusade", gdzie wpajał młodym ludziom, iż większość pracy odbywa się w bibliotekach i muzeach, a na mapie nigdy nie ma X z zaznaczonym celem poszukiwań.
Podczas rozmowy Indiany i Mutta w domu Jonesa, na kominku można dojrzeć zdjęcie archeologa z jego przyjacielem z Kairu Sallahem (zdjęcie po prawej pochodzi z materiałów dodatkowych na DVD).
W tle na kredensie stoi zdjęcie Willie Scott z "Indiana Jones and the Temple of Doom". Ma ona na sobie sukienkę z występów w "Club Obi Wan" (zdjęcie po prawej pochodzi z materiałów dodatkowych na DVD).
Indiana wciąż nosi okulary w okrągłej oprawie, zupełnie jak w poprzednich częściach. Jedyna różnica to rozmiar oprawek - w najnowszej odsłonie są nieco mniejsze.
Francisco de Orellana istniał naprawdę. Żył w latach 1511-1546 (choć różne źródła różnie podają). Brał udział w dwóch wyprawach do Ameryki Południowej, których celem było odkrycie legendarnego El Dorado. To właśnie jemu przypisuje się pierwszy udokumentowany spływ Amazonką. Jego imieniem nazwano miasto oraz prowicję w Ekwadorze, a także miasto w Peru.
Zgodnie z tradycją serii, podróż Indiany obrazuje czerwona linia biegnąca po mapie nałożona na zdjęcia lecącego samolotu lub innego środka transportu. W każdej z części można odnaleźć podobną scenę.
"Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull"
"Raiders of the Lost Ark"
"Indiana Jones and the Temple of Doom"
"Indiana Jones and the Last Crusade".
Samolot, który jest pokazany jako wiozący bohaterów z Florydy,
przez Kubę i Meksyk - mimo opatrzenia go pochodzącym z lat 50. logo
rdzennie amerykańskich linii Pan Amercian absolutnie nie mógłby nigdy
w tym czasie, w tych liniach i na tej trasie służyć. Jest to bowiem
rosyjski samolot transportowy Antonow An-2, jeden z najpopularniejszych
po II wojnie samolotów transportowych (i biorąc
pod uwagę liczbę wyprodukowanych egzemplarzy, i liczbę krajów które go
użytkowały i długość produkcji seryjnej przede wszystkim). Pierwsze
seryjne egzemplarze An-2 wzbiły się w powietrze w 1949 roku,
teoretycznie zatem nie kłóci się to z czasem akcji filmu - rokiem
1957. Ale już z fabułą nader: skoro znajduje w fabule odbicie
konfliktu radziecko-amerykańskiego, starcia dwóch wizji świata, to
próba wżenienia radzieckiego samolotu w amerykańską linię lotniczą
jest nader karkołomna, nieprzekonująca i z prawdopodobieństwem
graniczącym z pewnością można przyjąć, że jest to błąd realizatorów.
Kolejny błąd w tej sekwencji. Animacja lecącego samolotu pokazuje go
w pozycji jakiej stoi na ziemi - z kołami w linii poziomej. Tymczasem
w locie samolot powinien trzymać poziom wg linii skrzydeł i statecznika
poziomego. Cień rzucany przez skrzydła na kadłub wskazuje, że zdjęcia
samolotu pochodzą z powietrza, z lotu, ale montażysta do animacji tej
sekwencji przekrzywił go do pozycji stojącego na ziemi samolotu.
(Nadesłane przez Arkadiusza).
Podczas podróży samolotem Indiana zakłada kapelusz na oczy i zasypia. Podobnie podróżował w "Raiders of the Lost Ark" oraz "Indiana Jones and the Temple of Doom".
W Peru, gdy Indy i Mutt idą przez targowisko, w tle można ujrzeć trójkę mężczyzn wyglądających tak samo jak główni bohaterowie "Skarbu Sierra Madre" z 1948 - Humphrey Bogart, Walter Huston i Tim Holt.
Na pytanie Mutta skąd zna miejscowy dialekt, Indy odpowiada, że walczył u boku Pancho Villi. Historia ta została przedstawiona w pierwszym odcinku "Young Indiana Jones Chronicles" - "Young Indiana Jones and the Curse of the Jackal" (znanej też pod tytułem "Spring Break Adventure").
W celi, w której wcześniej przebywał Harold Oxel Indy i Mutt odkrywają na podłodze mapę prowadzącą do miejsca spoczynku Francisco de Orellany. W "Indiana Jones and the Last Crusade" w weneckiej bibliotece również na podłodze znajdował się wielki znak X oznaczający wejście do katakumb.
Tuż przed wejściem na cmentarz Mutt dostrzega znak z napisem "Hieny cmentarne zostaną rozstrzelane", co Indy komentuje "Dobrze, że nie jesteśmy hienami cmentarnymi". W "Indiana Jones and the Temple of Doom" podczas kolacji w pałacu Pankot, Chattar Lal zapytał Jonesa czy to prawda, iż sułtan Madagaskaru uznał archeologa za hienę cmentarną i zagroził ucięciem mu ręki. Indy stwierdza, że chodziło o inną część ciała, a ponadto było to nieporozumienie.
W Peru, tuż po wejsciu Indy'ego i Mutta na cmentarz, w tle można dostrzec złotą tarczę do złudzenia przypominającą znajdującą się w jaskini z prologu "Raiders of the Lost Ark". Tamta grota również mieściła się na terenie Peru.
Na cmentarzu bohaterów atakują mężczyźni posługujący się dziwną odmianą sztuk walki. Nazywa się ona Rumi Maki (dosłowne tłumaczenie brzmi "kamienne pięści") i była praktykowana przez Inków.
Jeden z wojowników na cmentatrzu celuje w Mutta z dmuchawki. Nagle pojawia się Indy i dmucha w koniec rurki, zabijając napastnika jego własną bronią. Podobna scena miała miejsce w wyprodukowanym przez Stevena Spielberga w 1985 filmie "Young Sherlock Holmes" (znany też pod tytułem "Pyramid of Fear"). Również w "Hudson Hawk" z Brucem Willisem znajdziemy opisywany gag. Produkcja powstała w 1991 roku.
W podziemiach peruwiańskiego cmentarza Indy i Mutt natykają się na szkielety ludzi z przedłużoną tylną częścią czaszki. Niektóre ludy w Afryce i Ameryce Południowej (głównie w Peru) robiły tak naprawdę (a nawet i dzisiaj stosują tę praktykę). Prawdopodobnie zniekształcony kształt głowy upoważniał do przynależności do określonej grupy społecznej. Niestety chrześcijańscy misjonarze zniszczyli wiele dokumentów mogących rzucić nieco światła na powód, dla którego przeprowadzano takie zabiegi. Niektórzy twierdzą, iż może to być dowód na kontakt z cywilizacją pozaziemską.
Gdy Indy i Mutt wchodzą do pomieszczenia z ciałami Francisco de Orellany i członków jego ekspedycji, Jones zatrzymuje młodego człowieka i każe mu nic nie dotykać. W "Indiana Jones and the Temple of Doom" Indiana kazał Short Roundowi niczego nie ruszać i iść po śladach archeologa.
W grobowcu Indy podaje Muttowi szkielet mówiąc "Hold this" ("Potrzymaj to"). W Akatorze, po szalonym biegu chowającymi się w ścianie schodami, młody człowiek odwdzięcza się Indianie pięknym za nadobne.
Maska Orellany została stworzona na wzór twarzy obcego z filmu "The Man From Planet X" Edgara G. Ulmera.
Gdy Indy jest przywiązany do krzesła, Mac mówi mu, że "będą bogatsi niż Howard Hughes". Zaraz potem do namiotu wchodzi Irina. Cate Blanchet, wcielająca się w Spalko, grała w filmowej biografii Hughesa "Aviator".
Rosyjska agentka wypowiada w pewnym momencie słowa "(...) destroyer of worlds" ("(...) niszczyciel światów"). "Indiana Jones and the Destroyer of Worlds" to jeden z pierwotych tytułów czwartej części.
Oprócz powyższego, zarejestrowano w MPAA jeszcze pięć innych propozycji tytułu: "Indiana Jones and the City of Gods", "Indiana Jones and the Fourth Corner of the Earth", "Indiana Jones and the Lost City of Gold", "Indiana Jones and the Quest for the Covenant" oraz oczywiście "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull".
Spalko przedstawia Indy'emu teorię pochodzenia kryształowej czaszki, co ten komentuje ironicznym pytaniem "Saucermen from Mars?" ("Ludziki z Marsa?"). "Indiana Jones and the Saucermen from Mars" to tytuł jednego z pierwotnych scenariuszy do czwartej części przygód Jonesa. Zawierał on scenę przeżycia wybuchu atomowego w lodówce oraz UFO. Skrypt napisał Jeb Stuart.
Kosmici, to znaczy istoty międzywymiarowe z wyglądu przypominają tych z "Close Encounters of the Third Kind" z 1977 w reżyserii Stevena Spielberga (zdjęcie po prawej).
Spalko planuje wykorzystać moc kryształowej czaszki jako broń - chce wtłaczać do głów wrogich żołnierzy, polityków, a także cywilów "ideały" wyznawane za żelazną kurtyną - uczynić uśpionych agentów z osób, których nikt by o to nie podejrzewał. W wyprodukowanym w 1956 roku filmie "Invasion of the Body Snatchers" Dona Siegela, kosmici nauczyli się zastępować sobowtórami ludzi. Produkcja stanowiła odpowiedź na powszechnie panujący strach, iż każdy, nawet mieszkający od lat za płotem sąsiad może się okazać komunistą.
W pewnym momencie Rosjanie przyprowadzają do namiotu, w którym Indiana jest więziony Harolda Oxleya. Indy widząc, iż Ox oszalał, próbuje przywrócić mu zmysły łapiąc go za rękę i przedstawiając się jako Henry Jones Junior. To jedyny raz, gdy Jones wypowiada swoje prawdziwe imię.
Sposób, w jaki Mutt trzyma grzebień (w tylnej kieszeni) został pokazany aktorowi przez George'a Lucasa. Kiedyś na planie producent po prostu wyciągnął przedmiot i powiedział LaBeoufowi jak używali go młodzi ludzie w latach 50.
Gdy Marion po raz pierwszy pojawia się na ekranie, przyjmuje podobną pozę, jak w "Raiders of the Lost Ark" oraz wypowiada z ironicznym uśmiechem słowa "Indiana Jones...". Jej ubiór stylizowany jest na strój Amelii Earhart.
Harold Oxley w swoim obłąkaniu cytuje "Comus" Johna Miltona oraz "Eyes that last I saw in tears" Thomasa Stearnsa Eliota. Pod sam koniec filmu, w kościele mówi jeszcze "How much of human life is lost in waiting" ("Jak wiele z życia traci się czekając"). Słowa te przypisuje się Ralphowi Waldo Emersononowi.
Spielberg stwierdził, iż myśląc o Haroldzie Oxleyu, widział oczami wyobraźni postać bardzo podobną do Bena Gunna z klasycznej powieści Roberta Louisa Stevensona "Treasure Island".
W filmie kilka razy wspomina sie Abnera Ravenwooda, ojca Marion i dawnego mentora Indy'ego. Również w "Raiders of the Lost Ark" pada nazwisko tej postaci. Abner umarł przed wydarzeniami z pierwszej części. Mimo to, podczas prac nad najnowszą odsłoną serii krążyły plotki, jakoby John Hurt miał wcielić się w Ravenwooda, który ciągle żyje ukrywając się.
Podczas (nieudanej) ucieczki komunistom, gdy bohaterowie biegną przez dżunglę, Indy krzyczy do Mutta "This is intolerable!" ("To nie do zniesienia"). Jones Jr. zacytował tym samym swojego ojca, który kilkakrotnie powtarzał powyższe zdanie w "Indiana Jones and the Last Crusade".
Indiana dowiaduje się, że Mutt jest jego synem - nie wiedział o tym przez 20 lat. W "Indiana Jones and the Last Crusade" wychodzi na jaw, iż Jones Jr nie rozmawiał z ojcem przez niemalże 20 lat.
Indiana boi się węży, a los go nie oszczędzał - w każdej z części Jones miał przeprawę z pełzającymi gadami: w najnowszej odsłonie serii w scenie grzęźnięcia w ruchomych piaskach, w "Raiders of the Lost Ark" w samolocie Jocka i w Studni Dusz, w "Indiana Jones and the Temple of Doom" podczas noclegu w dżungli, a w "Indiana Jones and the Last Crusade" podczas ucieczki przed prześladowcami (w retrospekcji na początku filmu).
Na początku wyścigu przez dźunglę, gdy Indy znika na pace ciężarówki, Mutt pyta Marion co dalej. Marion opowiada "I don't think he plans that far ahead" ("On nie planuje zbyt daleko do przodu"). W "Raiders of the Lost Ark", Jones w pewnym momencie ruszył odbić Arkę nazistom. Na pytanie jak zamierza to zrobić, odpowiedział: "I don't know. I'm making this up as I go" ("Nie wiem. Wymyślę coś po drodze"). Również w "Indiana Jones and the Last Crusade" Indy (w retrospekcji na początku) wypowiada podobne słowa wyjaśniając jaki ma plan: "I don't know. I'll think of something" ("Nie wiem. Coś wymyślę").
Ujęcie zza nóg Spalko jednoznacznie kojarzy się ze scenami konfrontacji kowbojów w westernach.
Mac nazywa archeologa "Jonesey". To nowy pseudonim Indy'ego, po Indianie, Indym, profesorze Jonesie, Juniorze i Henrym. Warto w tym miejscu wskazać na kilka analogii z filmem Ridleya Scotta "Alien" z 1979. Załoga "Nostromo" miała na pokładzie kota o imieniu Jones. Często wołali go Jonesey. John Hurt zagrał w produkcji Scotta pierwszą ofiarę Obcego. Ponadto na liście płac znaleźć można Harry'ego Deana Stantona. W "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" dziekan Charles Stanforth pierwotnie nazywał się Stanton czyli Dean Stanton (po angielsku dean znaczy dziekan).
Mutt na lianach to bezpośrednie nawiązanie do postaci Tarzana, a dokładniej do filmu "Tarzan Triumphs" z 1943. W nim to bowiem Tarzan razem z synem próbują przeszkodzić nazistom w podboju Zaginionego Miasta. Niemcy mają nadzieję, że zdobyte skarby ułatwią im wygranie wojny. W pewnym momencie stado małp pomaga głównemu bohaterowi pokonać wrogów. Co ciekawe obraz zawiera również scenę, gdy samolot przeciwników Tarzana spada, ponieważ ptaki wpadły między śmigła - analogia do "Indiana Jones and the Last Crusade".
A skoro już przy tej scenie z trzeciej części jesteśmy, to pomoc małp w odparciu ataku Spalko i odzyskaniu czaszki w pewien sposób nawiązuje do pomysłu Jonesa Sr. aby posłużyć się mewami do strącenia samolotu.
Scena, w której stado małp "szturmuje" samochód Spalko stanowi odniesienie do filmu Wernera Herzoga "Aguirre, der Zorn Gottes" z 1972. Tam zwierzęta wtargnęły na tratwę głównego bohatera, który w pewnym momencie złapał jedno i rzucił. Ponadto, protagoniści w obrazie Herzoga szukali El Dorado.
Zgodnie z tradycją serii Indiana musiał na swojej drodze napotkać jakieś pełzające lub łażące paskudztwa. Zmagał się juz z wężami, robakami i szczurami. Tym razem padło na mrówki. Pojawiły się one już w jednej wersji scenariusza do trzeciej części.
Oprócz nawiązywania do wypracowanej poprzednimi częściami tradycji, umieszczenie w najnowszej odsłonie mrówek stanowi zgrabne odwołanie do kilku produkcji. Przede wszystkim do "The Naked Jungle" z Charltonem Hestonem nakręconej w 1954 (zdjęcie po lewej). Tam główny bohater również zmagał się z owadami. Także MacGyver w szóstym odcinku pierwszego sezonu pomagał przyjacielowi bronić plantacji przed hordą mrówek. Podobnie jak Simon Templar, czyli "The Saint". W dziewiątym epizodzie szóstego sezonu powstrzymywał powiększone na skutek eksperymentów insekty. Zmutowane mrówki stanowiły z kolei główny problem protagonistów obrazu "THEM!" z 1954 roku.
Mrówki pojawiły się również w "The Scorpion King" Chucka Russella z 2002. Tytułowy bohater został zakopany po szyję i zostawiony na pastwę owadów. Podobnie jak w "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" mrówki są czerwone.
W każdej z poprzednich części Indiana Jones stoczył ciężką walkę na pięści i wszelkie inne rzeczy pod ręką ze znacznie silniejszym i większym przeciwnikiem: z nazistowskim mechanikiem a także z Giant Sherpa w nepalskiej karczmie (ten sam aktor odtwarzał obie negatywne postaci - patrz niżej) w "Raiders of the Lost Ark"
z szefem strażników w "Indiana Jones and the Temple of Doom"
z Vogelem na pokładzie czołgu w "Indiana Jones and the Last Crusade".
Powyższe postacie zagrał Pat Roach (za wyjątkiem Vogela, w którego wcielił się Michael Byrne, Roach również wystąpił w trzecim ogniwie serii, ale właściwie tylko na drugim planie. Można go dostrzec powyżej na zdjęciu po prawej). I zapewne to on dostałby rolę Dovchenki w najnowszej odsłonie serii. Niestety aktor umarł w 2003. Spielberg znalazł zastępstwo w osobie Igora Jujikinego. I tym razem to jego bohater spuścił manto Indianie.
Podczas walki, po szczególnie silnym ciosie Indy leży na ziemi i daje znak przeciwnikowi żeby ten chwilę poczekał. W "Raiders of the Lost Ark" Jones uczynił podobny gest.
W "Raiders of the Lost Ark" Indiana w karczmie w Nepalu powiedział do Marion "Trust me" ("Zaufaj mi"). W czwartej części kobieta odpłaca mu tym samym.
W poprzednich częściach twórcy umieścili kilka nawiązań do sagi "Star Wars". W "Raiders of the Lost Ark" było to oznaczenie samolotu Jocka - OB CPO (skrót od imienia bohatera Obi-Wan oraz nazwy robota C-3PO) oraz postacie C-3PO i R2-D2 na ścianie w studni dusz.
W "Indiana Jones and the Temple of Doom" klub, z którego uciekają Indiana i Willie nosi nazwę "Club Obi Wan". Natomiast w trzeciej części, gdy Walter Donovan wchodzi do salonu, w pomieszczeniu za nim odbywa sie przyjęcie. Słychać jak na pianinie ktoś gra "The Imperial March" Johna Williamsa. Melodia ta została skomponowana na potrzeby "The Empire Strikes Back".
Również w "Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull" da się znaleźć powiązania z cyklem Lucasa. Na jednym z wielu kafelków sali tronowej Akatoru można dostrzec podobizny robotów C-3PO i R2-D2. Zdjęcie po prawej pochodzi z materiałów dodatkowych na DVD. Na innym kafelku znajduje się ponoć podobizna E.T.
Nawiązań do "Star Wars" ciag dalszy. W Akatorze Indiana mówi "I have a bad feeling about this" ("Mam co do tego złe przeczucia"). W każdej z części gwiezdnej sagi, któryś z bohaterów wymawiał te słowa: w "The Phantom Menace" Obi-Wan Kenobi, w "Attack of the Clones" Anakin Skywalker, w "Revenge of the Sith" ponownie Obi-Wan Kenobi, w "A New Hope" Luke Skywalker oraz Han Solo (grany przez Harrisona Forda), w "The Empire Strikes Back" Leia Organa oraz C-3PO w "Return of the Jedi". Również młody Indy w serialu "Young Indiana Jones Chronicles" wypowiada kilka razy powyższe zdanie.
Także śmierć głównej negatywnej bohaterki utrzymano w duchu poprzedników - zabija ją moc artefaktu. Podbnie zginęli Dietrich, Toht i Belloq w "Raiders of the Lost Ark", Mola Ram w drugiej odsłonie serii oraz Walter Donovan w trzeciej części.
Latający spodek przypomina występujące w filmie "Earth vs. The Flying Saucers" Freda F. Searsa. Produkcja ta stanowiła jedną z głównych inspiracji skryptu "Indiana Jones and the Saucermen from Mars", z którego wiele rzeczy w niezmienionej formie David Koepp przeniósł do finalnego scenariusza czwartej części przygód archeologa.
Indiana, Marion, Mutt i Oxley podczas ucieczki z Akatoru trafiają do małego, okrągłego szybu. Następnie zalewa ich woda i unosi. Podobną scenę można znaleźć w "Die Hard: With a Vengeance" z 1995 Johna McTiernana, gdy John McClane znajduje się w akwedukcie, który zalewa Simon. Również "Journey to the Center of the Earth" z 1958 Henry'ego Levina zawiera bliźniaczą sekwencję ujęć, tam jedak to lawa winduje bohaterów siedzących w skalnej niecce.
Po ucieczce z piramidy Indy i ekipa stoją na szczycie i patrzą na kataklizm w dolinie. Podobne ujęcie znalazło się w filmie "Robinson Crusoe on Mars" Byrona Haskina z 1964. Również w "The Thing" Johna Carpentera z 1982 można dopatrywać się analogii.
Scena, w której cała dolina zaczyna wirować i wszystko się wali przypomina końcówkę "The Mummy Returns" z 2001 Stephena Sommersa. Tam też wielki wir "wciągnął" piramidę wraz z przyległościami (zdjęcie po prawej).
Pod koniec filmu Indiana zwraca się do Mutta "Junior" (choć sam tego określenia nie znosił), a młody człowiek akceptuje Jonesa jako swojego ojca. Scena ta stanowi analogię do relacji Indy'ego i Henry'ego z "Indiana Jones and the Last Crusade". Tam, to starszy mężczyzna w końcu zaakceptował pseudonim młodszego. W tle rozbrzmiewa melodia z trzeciej części przygód archeologa.
Źródła podają, iż faceta malującego napis na drzwiach Indiany pod koniec filmu, odtwarza ten sam aktor, który wcielił się w przeciwnika Marion w pijackim pojedynku w "Raiders of the Lost Ark".
Ślub z Marion, to nie pierwszy ożenek archeologa. W książce "Indiana Jones i taniec olbrzymów" Indy poznał Deirdre Campbell i stanał z nią na ślubnym kobiercu. Niestety, w "Indiana Jones i siedem zasłon" Deirdre zginęła w katastrofie lotniczej. Obie pozycje zostały opublikowane w Polsce przez wydawnictwo "Amber" (a wcześniej przez wydawnictwo "Orbita"). Napisał je Rob MacGregor. W nowelizacji "Raiders of the Lost Ark" pióra Campbella Blacka znajduje się również wzmianka, iż Jones był o krok od ślubu z kobietą o imieniu Rita.
