Pierwszy okres, epoki kina niemego, dotyczy lat 1905-1930. Otwiera go powstanie pierwszego filmu ca³kowicie w³oskiej produkcji - "La presa di Roma" (1905), wyprodukowanego przez spó³kê Alberini - Santoni, a zamyka pierwszy w³oski film d¼wiêkowy, "La canzone dell'amore" (Pie¶ñ mi³o¶ci) z 1930, w re¿yseri Gennaro Righellego. Podstawowym czynnikiem wyró¿niaj±cym ten okres, którego schy³ek nast±pi³ wraz z utrwalaniem siê systemu faszystowskiego, jest tak zwane "rozdrobnienie systemu produkcyjnego". System produkcji filmów opiera³ siê na niewielkich, zazwyczaj lokalnych wytwórniach, zwi±zanych z poszczególnymi miastami i wypuszczaj±cych filmy ¶ci¶le zwi±zane z lokaln± kultur±. Ten system znikn±³ wraz z faszyzmem i jego tendencjami unifikacyjnymi, ostatecznie za³amuj±c siê w 1937 wraz z powstaniem potê¿nej wytwórni Cinecitta'. Najbardziej prê¿nymi o¶rodkami wówczas by³y takie miasta jak Turyn i jego Itala Film, których najwiêkszym dokonaniem by³ wypuszczony w 1914 film "Cabiria" w re¿yserii Giovanniego Pastrone, dalej - Neapol, w szczególno¶ci wp³ywowa rodzina Notari i ich przedstawicielka - Elvira Notari, jedna z pierwszych kobiet - re¿yserów w historii kina.
 | |  | |
I wreszcie Mediolan, a wraz z nim niezwykle ciekawa postaæ Gustavo Lombardo, który we wspó³pracy z popularnym wówczas magazynem Lux rozwin±³ pierwszy we W³oszech system szerokiej dystrybucji kinowej, co zaowocowa³o powstaniem pierwszej wielkiej epickiej produkcji, na które to obrazy W³osi maj± okre¶lenie "kolossal" - filmu "Inferno", z 1911, opartego na poemacie Dantego.
|
Lombardo by³ tak¿e zwolennikiem futuryzmu w kinie i za jego spraw± powsta³y filmy stanowi±ce manifest programowy w³oskiej awangardy futurystycznej- "Vita futurista" z 1916, który niestety zagin±³ w mroku dziejów, i "Thais" z 1917. U zarania w³oskiego kina widaæ tendencjê, która funkcjonuje do dzisiaj - szczególne przywi±zanie do lokalnego kolorytu i umieszczanie scenografii w mocnych ramach kulturowych, niejednokrotnie nostalgiczne, zawsze nacechowane siln± emocj±.
Pierwsze dekady XX wieku to równie¿ okres filmu historycznego, przy czym ta wywo³awcza nazwa opracowana przez w³oskich filmoznawców jest dosyæ zawê¿ona - kryj± siê pod tym po prostu wielkie, kosztowne, z przepychem zrealizowane produkcje kostiumowe, czêsto oparte na klasyce literatury. Wsród nich wspomniane ju¿ "Inferno", a dalej "Odyseja" z 1911, "Jeruzalem wyzwolona" i "Upadek Troi" z tego samego roku oraz "Quo vadis" z 1913. Z uwagi na elementy i motywy mocno osadzone we w³oskiej tradycji, historii i kulturze i dziêki temu rozpoznawalne, niejako swojskie, tego typu obrazy dociera³y do szerokiej publiczno¶ci. Ponadto stawia³y w du¿ej mierze na atrakcyjno¶æ techniki realizacyjnej, staraj±c siê i¶æ jak najbardziej z duchem czasu, przykuwaj±c oko spektakularno¶ci± scenografii czy rozmachem i liczb± scen zbiorowych. Wybija siê wtedy nazwisko operatora i re¿ysera Segundo de Chomon, znanego z nowatorstwa i upodobania do eksperymentów z o¶wietleniem, które uznano za podstawowe ¼ród³o sukcesu "Cabirii" - pierwszego filmu w³oskiego który odbi³ siê szerokim echem poza granicami kraju.
 | |  |
Kino nieme to równie¿ epoka div ekranowych, w¶ród nich Lyda Borelli, Francesca Bertini, Pina Menichelli, Italia Almirante, Diana Karenne, Rina De Liguoro, Soava Gallone. Szczególnie dwie pierwsze by³y podziwian± i rozpoznawan± atrakcj± kina. Warto zaznaczyæ, ¿e nie chodzi tu jedynie o urodê czy fotogeniczno¶æ. W wiêkszo¶ci by³y to aktorki z powa¿nym dorobkiem teatralnym, a to dlatego, ¿e kino nieme, si³± rzeczy pozbawiaj±ce mo¿liwo¶ci operowania g³osem i dialogiem, wymaga³o oparcia siê na ekspresji, ge¶cie, spojrzeniu. Ekran zaludnia³y kobiety fatalne, umieraj±ce z mi³o¶ci, prze¿ywaj±ce wielkie uczucia, namiêtno¶ci i pasje - tworz±c wzorce atrakcyjnego i nieosi±galnego ¿ycia tak ró¿nego od egzystencji któr± wiod³y przeciêtne w³oskie kobiety. W tym kry³ siê sukces kina div - w marzeniu, które na kilka chwil projekcji stawa³o siê rzeczywisto¶ci±.
Analogicznie w przypadku tak zwanego kina herosów oraz w³oskiej burleski. Herosi, to jest mê¿czy¼ni wyposa¿eni przede wszystkim w potê¿nie rozbudowane miê¶nie, z których najs³ynniejszy by³ Bartolomeo Pagano, to naturalna konsekwencja popularno¶ci kina historycznego o którym mówi³am wcze¶niej i jednocze¶nie realizacja, w formie masowo akceptowalnej, mitu nadcz³owieka, który wówczas by³ mniej zwi±zany z ideologi± polityczn± - te czasy mia³y dopiero nadej¶æ - a bardziej stanowi³ odpowied¼ na problemy dnia codziennego.
|
 | |
 |
W³oska burleska tego czasu natomiast w du¿ej mierze opiera³a siê na aktorach pochodzenia francuskiego, o których miêdzy producentami w³oskimi i francuskimi trwa³a regularna wojna. Wszyscy pos³ugiwali siê pseudonimami i byli znani publiczno¶ci jako Kri Kri, Cretinetti, Fricot, Robinet czy Tontolini. Ten rodzaj kina, wywodz±cy siê bezpo¶rednio z tradycji cyrkowej i teatru ulicznego, oparty na komi¼mie gestu, parodii i niezliczonej ilo¶ci katastrof i wypadków spotykaj±cych bohaterów-nieudaczników podoba³ siê publiczno¶ci i zyskiwa³ szerokie uznanie mas, chocia¿ tak naprawdê ¿aden z w³oskich komików tego czasu nie wpisa³ siê na sta³e w historiê kina.