Polański Próbuje Familijnie

Według jednego z zachodnich krytyków Polański urodził się, aby nakręcić "Olivera Twista". Gdyby w istocie tak było, to nie zostałby chyba Roman słynnym reżyserem, a co najwyżej niezłą filmową złotą rączką. Łączyć klasykę literatury ze stylistycznym wyrafinowaniem potrafi bowiem doskonale. Brakuje jednak "Oliverowi Twistowi" iskry bożej. Nikt obrazu Polańskiego nie pokocha, nie stanie się on też w żadnym razie filmem czyjegoś dzieciństwa. Może trochę to wina Dickensa, który zdaje się być tu i ówdzie po prostu zbyt archaiczny. Bo i powieść punktująca wypaczenia dziewiętnastowiecznego systemu pomocy społecznej nie zamieni się raptem w odkrytego po latach "Harrego Pottera”. Polański - całkiem słusznie - pozytywistyczne treści stara się więc zastąpić opowieścią o zmaganiu się jednostki z przeciwnościami podłego świata. Egzystencjalna kaszka jaka z tego wychodzi ma jednak przy wielu zaletach, jedną zasadniczą wadę - nie nadaje się dla dzieci.

A miał być to film familijny! Roman Polański zamarzył sobie nakręcić kino rodzinne. Padło na Dickensa i był to jak się zdaje wybór chybiony. Kontrast dobro - zło, tak dla autora "Opowieści wigilijnej" charakterystyczny, przybiera w "Oliverze Twiście" zbyt jaskrawe barwy. A że z Polańskiego marny optymista, adaptacja dziewiętnastowiecznej powieści - naśladując jej ducha - staje się niesłychanie mroczna. Niesprawiedliwość i zdeprawowanie hasają po ekranie, a tytułowy bohater sypia w piwnicy z trumnami. Nadaje to filmowi nieco wyrazu, ale dyskredytuje go zupełnie jako kino rodzinne. Czego chyba po Polańskim należało się spodziewać.

Nie znaczy to jednak, że jest to film nieudany. Wręcz przeciwnie. "Oliver Twist" po pewnym czasie zaczyna nieprzyzwoicie czarować. Z tym że jest to z gruntu czarna magia. Polański sypie nieszczęściami jak z rękawa, osiąga mistrzostwo w szkicowaniu typów spod ciemnej gwiazdy i pewną ręką mnoży trudności na drodze bohatera. Dobro ma niby w filmie swoje miejsce, ale ani nie przyjdzie mu zatriumfować w pełni, ani nigdy nie okaże się być okazałą przeciwwagą dla całego wachlarza przedstawionej tu nieprawości. A ofiary tych łajdactw - Olivera, dziecka z gruntu niewinnego, a ponadto sieroty - żałować będziemy w dwójnasób. Ów prosty "mechanizm kibica" wykorzystuje w swym filmie Polański. I o dziwo ta oczywista zależność z powodzeniem wystarcza, aby przez dwie godziny przytrzymać widza przy ekranie. Wspomniany brak równowagi pomiędzy dobrem, a złem staje się więc zarazem wisienką na torcie jak i gwoździem do trumny "Olivera Twista".

A gdy już przy kibicowaniu jesteśmy, to główny bohater przebywa w trakcie filmu istną drogę przez mękę (taką malutką "pasję"). Zaczyna ją w gminnym sierocińcu, kończy zaś w wielkim Londynie. I sprawdzony zespół Polańskiego zadbał o to, żeby epitet "epicki", który określać powinien powieść łotrzykowską, znalazł swe odzwierciedlenie na ekranie. Zarówno Londyn, jak i prowincja sprzed wieku mają w sobie trochę z baśni, a jeszcze więcej z mroków historii. Film jednak nie udałby się wcale, gdyby nie fenomenalny Ben Kingsley. Gra on Fagina, miejscowego lichwiarza, zbierającego sieroty z ulicy i dającego im w spadku osobliwy fach - profesję złodzieja. Pod jego opiekuńcze skrzydła wpada również Oliver. I Kingsley otrzymuje w filmie zadanie kluczowe. Jednocześnie prezentując i chciwość i miłość, staje się on płaszczyzną na której Dickensowskie kontrasty zlewają się w jedno. Finałowy strach Fagina przed śmiercią staje się w efekcie najbardziej poruszającym elementem "Olivera Twista", sam Kingsley zaś bryluje na ekranie pozostawiając w cieniu młodocianą gwiazdę - Barneya Clarka. Za plecami - co warto zaznaczyć - ma plejadę niezwykle charakterystycznych aktorów, których z wyczuciem dobierał sam Polański.

Nie obyło się więc bez wpadek. "Oliver Twist" arcydziełem nie jest i Oscarów - poza statuetką dla Kingsleya - zgarnąć nie powinien. Nie mniej jednak Polański nakręcił kino z charakterem. I mimo że targnął się na film wewnętrznie sprzeczny (gdyż jego nazwisko, powieść Dickensa i kino familijne wykluczają się nawzajem), wyszedł z potyczki obronną ręką. I choć lukru tym razem Roman zlizywać nie będzie, to widmo zgniłych pomidorów też mu raczej nie grozi. Tylko czy jest się tu czym ekscytować?

Ocena: 4\6
 

Oliver Twist reżyseria: Roman Polański scenariusz: Ronald Harwood (na podstawie powieści Karola Dickensa) muzyka: Rachel Portman zdjęcia: Paweł Edelman kostiumy: Anna Sheppard scenograf: Allan Starski obsada: Barney Clark jako Oliver Twist Ben Kingsley jako Fagin Jamie Foreman jako Bill Sykes Harry Eden jako Dodger Leanne Rowe jako Nancy Lewis Chase jako Charley Bates Edward Hardwicke jako pan Brownlow Jeremy Swifty jako pan Bumble dystrubucja: Monolith Films Premiera światowa: 30.09.2005 czas trwania: 130 minut FILM W DWÓCH WERSJACH: Z DUBBINGIEM ORAZ POLSKIMI NAPISAMI Klub Miłośników Filmu | 29 IX 2005

Autor recenzji: Jacek Kozłowski - SENK