OSCARY
Oscar jest najsłynniejszą, a dla wielu także najbardziej cenioną i najważniejszą nagrodą w przemyśle filmowym. Ta niewielka statuetka jest obiektem pożądania większości reżyserów, scenarzystów i aktorów świata. Choć wielu ludzi uważa te nagrody za komercyjne, niesprawiedliwe i tendencyjne, to faktem jest, iż jest to najstarsze, a zarazem najbardziej prestiżowe wyróżnienie w branży filmowej, rozmachem i popularnością przebijające wszelkie Złote Palmy, Złote Lwy, Złote Globy, Niedźwiedzie, Cezary itd... Cóż kryje się za fenomenem tej nagrody? Jaka jest jego historia?

CZYM JEST OSCAR?
Oscar, a właściwie "Academy Award of Merit", bo tak brzmi oficjalna nazwa statuetki, przyznawana jest co roku za największe osiągnięcia filmowe przez The Academy of Motion Pictures Arts and Sciences, czyli amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej. Sama statuetka, przedstawiająca rycerza trzymającego oburącz zwrócony ostrzem w dół miecz jest autorstwa Cedricka Gibbonsa, którą to zaprojektował w 1928 roku, a odlew której zrobił później George Stanley. Statuetka mierzy 13.5 cala (34.4 cm), waży 8.5 funta (ok. 3.8 kg) i pokryta jest warstwą 14 - karatowego złota. Jedynie w czasie wojny w latach 42, 43 i 44 posążki symbolicznie wykonano z gipsu. Przydomek "Oscar" nadany został dopiero w roku 1931, wcześniej nagrodę nazywano "Academy Award".

AKADEMIA SZTUKI I WIEDZY FILMOWEJ
Pomysł założenia Akademii zrodził się w roku 1927 podczas spotkania szefa MGM, Lourisa B. Mayera, reżysera Freda Niblo, aktora Conrada Nagela i jednego z szefów Związku Producentów Filmowych Freda Beetsona. Jedną z przyczyn utworzenia Akademii była chęć łagodzenia konfliktów, jake wtedy miały miejsce pomiędzy aktorami, reżyserami, senarzystami a producentami. Instytucja ta również podnosiła prestiż kinematografii amerykańskiej. 11 stycznia 1927 roku w hotelu Ambassador w Los Angeles zebrał się, liczący 36 osób komitet założycielski Akademii Filmowej, reprezentujący kilka branż (producencką, reżyserską, aktorską, scenopisarską i techniczną). 4 maja stan Kalifornia nadał nowej instytucji statut towarzystwa wyższej użyteczności, aby tydzień później w hotelu Biltimore w L.A. odbył się uroczysty bankiet, na którym mianowano pierwszych 231 członków Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. Obecnie w jej skład wchodzi ponad 4200 wybitnych przedstawicieli amerykańskiego (i po części europejskiego) przemysłu filmowego.

NAGRODY
Pomysł przyznawania nagród przez Akademię jest nieaml tak stary jak ona sama. W roku 1927 powstał komitet założycielski nagród, w skład którego weszli: Sid Graumann (założyciel słynnego Chinese Theater), reżyserzy James Stuart Blackton, Henry King, David Wark Griffith, scenarzystka Bess Meredyth, oraz aktor Richard Barthelmess. Przewodniczącym został scenograf Cederick Gibbons. W lipcu roku 1928 zarząd Akademii Filmowej zaakceptował ostatecznie projekt rozdawania nagród w dwunastu kategoriach dla filmów, które miały premierę pomiędzy 1 sierpnia 1927, a 31 lipca 1928. Taki cykl utrzymywał się jeszcze przez 4 lata, aby ostatecznie zmienić go na tradycyjny (1 stycznia - 31 grudnia). Z tego powodu nagrody za lata 32-33 obejmowały pełne 17 miesięcy. Na początku mechanizm typowania filmów do nominacji był następujący- wytwórnie filmowe przysyłały wykaz filmów, który następnie wysyłany był do członków Akademii. Dziesięć filmów, które otrzymało największą liczbę głosów w każdej kategorii przedstawiane zostało pięciu zespołom sędziowskim, reprezentującym poszczególne wydziały, te z kolei wybierały finalistów. Ostateczny werdykt należał już jednak do pięcioosobowego jury. Dziś filmy nominowane są przez zespoły jurorów, które sporządzają listę pięciu filmów w każdej kategorii, a o ostatecznym zwycięstwie decydują wszyscy uprawnieni do głosowania członkowie Akademii, przy czym członkowie poszczególnych grup głosują w konkretnych kategoriach (reżyserzy na reżyserów, spece od efektów specjalnych na efekty specjalne etc.) Liczba konkurencji zmieniała się z czasem: w latach 29-30 było ich tylko 8, rok później 10. W 1939 było ich już 20. Dziś Oscary przyznawane są w 23 kategoriach plus Oscary specjalne (honorowe), jednak liczba ta od czasu do czasu ulega zmianie na życzenie zarządu Akademii. Okazjonalnie wręcza się też nagrody specjalne mające statut równy Oscarowi; nagroda im. Irvinga G. Thalberga, oraz im. Jeana Hersholta. W pierwszej edycji nagrodę za najlepszy film otrzymały "Skrzydła" ("Wings") w reż. Williama A. Wellmanna. Do roku 1940 wyniki konkursu podawano do wiadomości prasy, jednak mogły być one przekazane do wiadomości publicznej aż do zakończenia ceremonii. Jednak po skandalu w roku 40, kiedy to jedna z gazet podała wyniki przed faktem, zmieniono ten zwyczaj i od tego roku wyniki otaczane są najściślejszą tajemnicą. Odstępstwem od tej reguły są jedynie Oscary honorowe, oraz nagrody Thalberga i Hersholta.

WIELKIE SHOW
Dziś ceremonie wręczenia Oscarów mają wymiar tak filmowy, jak kulturalno - towarzyski. Jest to wielkie show, na które rok rocznie zjeżdżają setki gwiazd ekranu. Jest to również wielki biznes; setki milionów osób zasiada przed ekranami telewizorów, aby na żywo śledzić transmisje, za które telewizje płacą grube pieniądze (które później zwracają się z pokaźną nawiązką dzięki wpływom z reklam). Dlatego też Oscary są najbardziej prestiżową, najwięcej znaczącą nagrodą w przemyśle filmowym...

W tekście wykorzystano materiały z książki Marka Hendrykowskiego "Historia Filmowego Oscara".


AUTOR TEKSTU:
Marcin Tadera - LOCUTUS