Strona g堯wna KMF
        

Przed wschodem i zachodem s這鎍a


"Przed wschodem s這鎍a" czy "Przed zachodem s這鎍a" hmm... oba tytu造 s prawid這we - to ta sama historia kontynuowana po 9 latach, z t sam pasj, z tymi samymi g堯wnymi bohaterami, tylko starszymi o te kilka lat.
Sprawc, a w豉軼iwie tw鏎c tych dw鏂h film闚, jest Richard Linklater - to on napisa scenariusz i wyre篡serowa dzie豉, w kt鏎ych g堯wne role zagrali Julie Delpy i Ethan Hawke. Filmy te 陰cz w sobie kilka gatunk闚: zar闚no dramat/obyczajowy/romans, jak i kino gadane. Re篡ser udowadnia, 瞠 nie potrzeba du篡ch pieni璠zy b康 efekt闚 specjalnych, 瞠by stworzy obraz, kt鏎ym mo積a si zachwyca, kt鏎y d逝go zapadnie w pami耩 i kt鏎y ogl康a si z zapartym tchem mimo, 瞠 nie jest to bynajmniej kino akcji. Tutaj dialogi odgrywaj g堯wn rol, wypowiadane przez 鈍ietnych aktor闚, a t貫m s wspania貫 ulice dw鏂h miast europejskich.
"Przed wschodem s這鎍a" nakr璚ony w 1995 roku jest pocz徠kiem tej pi瘯nej historii. Francuska studentka Celine i Amerykanin Jesse spotykaj si w poci庵u. Nie znaj si, nigdy si nie widzieli, ale rozmow zaczynaj w spos鏏, jak gdyby zosta豉 przerwana i kontynuowana po kr鏒kiej przerwie:

"-Wiesz, o co si k堯cili?
-M闚isz po angielsku?
-S逝cham? Nie, przykro mi, ale m鎩 niemiecki nie jest zbyt dobry.
-S造sza貫 o tym, 瞠 ma鹵e雟two, kt鏎e si starzeje, traci umiej皻no嗆 wzajemnego s逝chania si?
-Nie.
-No c騜, przypu嗆my, 瞠 m篹czy幡i trac umiej皻no嗆 s造szenia d德i瘯闚 w g鏎nych tonacjach, a kobiety nie s造sz tych w tonacjach niskich.
-To chyba kwestia wzajemnego dostrojenia si, czy co takiego.
-Chyba tak. Spos鏏, w jaki natura sama rozwi您a豉 problem starzenia si razem bez wzajemnego pozabijania."

 

Obydwoje wysiadaj na stacji metra w Wiedniu i maj kilka godzin do nast瘼nego poci庵u. Postanawiaj razem zwiedzi miasto. Przez ca造 czas pobytu "gadaj". Ich rozmowy s interesuj帷e, inteligentne, ukazuj帷e portret m這dych ludzi - beztroskich, wolnych, bez ogranicze, zadowolonych z 篡cia, czasami samotnych, czasami buntowniczych. Linklater pokazuje m這do嗆, kt鏎a ma co do powiedzenia, ludzi, kt鏎zy, mimo m這dego wieku, maj wyrobione zdanie na r騜ne tematy. Delpy i Hawke potrafi tak poprowadzi rozmow, 瞠 z przyjemno軼i patrzy si na ka盥y kadr filmu z ciekawo軼i, co powiedz dalej, o czym b璠 rozmawia. Rozmowa porusza zar闚no b豉he, jak i powa積iejsze tematy, niepostrze瞠nie zbli瘸 bohater闚 do siebie. Nie wiedz, czy rankiem b璠 mieli odwag wsi捷 do poci庵u i odjecha ka盥y w swoj stron. My widzowie stajemy si jakby niewidzialnymi obserwatorami 郵edz帷ymi ich, a jednocze郾ie wsi彗amy w klimat Wiednia, wprowadzani melodi, kt鏎a zarazem pot璕uje ca造 nastr鎩. Niesamowite jest to, jak ci ca趾owicie nieznani i obcy sobie ludzie zbli瘸j si do siebie, staj si sobie coraz bli窺i, mimo tak kr鏒kiej niew徠pliwie znajomo軼i. Nasuwa si pytanie: czy to jest film o mi這軼i? Jesse boi si tego s這wa, a Celine nie lubi go nadu篡wa. Przez ca造 film nie pada ani jedno s這wo "kocham", nie ma te zb璠nych scen mog帷ych to uczucie sugerowa. W pewnym momencie ona m闚i, 瞠 chocia stara si by siln i niezale積 kobiet, zale篡 jej na mi這軼i, chcia豉by kocha i by kochan.


Na zako鎍zenie pierwszej cz窷ci filmu oboje nie wymieniaj si telefonami, postanawiaj tego nie robi. Gdy maj si ju nigdy nie spotka, przed po瞠gnaniem padaj s這wa, kt鏎e wszystko wyja郾iaj, m闚i jak ta historia si sko鎍zy:

"-S逝chaj. Te pierdo造 o tym, 瞠 si nie zobaczymy... nie chc tego.
-Ja te nie.
-Naprawd?
-Czeka豉m, a ty to powiesz.
-Dlaczego nie powiedzia豉?
-Ba豉m si, 瞠 to ty nie chcesz mnie wi璚ej widzie.
-Dobrze, uspok鎩 si. Co chcesz zrobi?
-Mo瞠... powinni鄉y spotka si tu za pi耩 lat?
-Pi耩 lat? To strasznie d逝go!
-To okropne. Jak jaki socjologiczny eksperyment. Mo瞠 jeden rok?
-To ju lepiej.
-Rok.
-A mo瞠 p馧 roku?
-P馧 roku?
-Tak.
-B璠zie wtedy strasznie zimno.
-Tak?
-Tak.
-A kogo to obchodzi. Tu czy tam....
-Dobrze, dobrze.
-P馧 roku od teraz, czy od tamtej nocy?
-Od nocy, kt鏎a by豉... czerwiec?
-16-ty. P馧 roku od teraz, o sz鏀tej wieczorem.
-Grudzie.
-Tak, grudzie. A teraz wsiadaj do poci庵u, musz ju st康 odlecie, i takie tam, ale tu b璠.
-Ja te.
-Dobrze.
-Nie b璠ziemy dzwoni, pisa...
-Nie.
-Ale to przygn瑿iaj帷e.
-Tak, okropne.
-Poci庵 w豉郾ie odje盥瘸. Powiedz do zobaczenia.
-Pa.
-Do zobaczenia.
-Au revoir.
-Do zobaczenia..."

To otwarte zako鎍zenie historii, kt鏎e ka盥y z nas mo瞠 zinterpretowa na sw鎩 spos鏏, zaowocowa這 nakr璚eniem sequela tej opowie軼i. Widzowie po obejrzeniu filmu zastanawiali si co si sta這 z Celine i Jessem: przyjad?, nie przyjad?, czy ich spotkanie dojdzie do skutku?, etc. Re篡ser i aktorzy postanowili dopisa i nakr璚i zako鎍zenie w 2004 roku - po 9 latach bohaterowie zn闚 si spotykaj, starsi o te lata, bogatsi o do鈍iadczenia. Film powsta w zaledwie 15 dni.

"Przed zachodem s這鎍a" to sequel, co nie znaczy jednak, 瞠 gorszy od swojego pierwowzoru - dor闚nuje mu, co jest zas逝g 鈍ietnej gry aktorskiej Julie Delpy i Ethana Hawke'a, kt鏎zy postarali si o to, 瞠by ich role by造 dojrzalsze. Richard Linklater, re篡ser filmu, na tyle zaufa parze, 瞠 powierzy im nawet wsp馧prac przy scenariuszu, dzi瘯i czemu chwilami mo積a by這 odnie嗆 wra瞠nie, 瞠 kwestie wypowiadane s na poczekaniu, nie zapisane wcze郾iej w scenariuszu. Zachowuj si jakby widzieli si zaledwie przed kilkoma dniami, jakby nie min窸o tyle czasu. Rozmowy nie s nudne. S逝cha si je z tak sam ciekawo軼i co w 1995 roku. Ci篹ko jest odr騜ni kreacje aktorskie od prawdziwych osobowo軼i aktor闚 - cz瘰to zastanawia貫m si, czy oni graj, czy improwizuj. Gra jest tak sugestywna, 瞠 nie wiadomo, czy to romans mi璠zy Julie i Ethanem czy Celine i Jessem. I do ko鎍a nie mo瞠my by tego pewni.

Ich spotkanie znowu jest przypadkowe. Mo瞠 wyda si to 鄉ieszne i banalne, ale 篡cie te czasami takie jest. Jesse przylatuje do Pary瘸, gdzie promuje swoj najnowsz ksi捫k w jednej z ksi璕ar. Celine dowiaduje si o tym spotkaniu i przychodzi na nie. Czy to przeznaczenie? Mo瞠... O czym jest ksi捫ka? Nikogo nie zaskocz moj odpowiedzi: o nich samych, o spotkaniu, o kt鏎ym Jesse nigdy nie zapomnia. Nie zapomnia r闚nie zjawi si na nim, niestety Celine nie by這... czemu? Tego dowiecie si z filmu, nie mog wszystkiego zdradzi. Nie to jest zreszt najwa積iejsze - dialogi to co, na co czeka si w tym filmie. Znowu rozmawiaj o wszystkim, 瘸den temat nie jest im obcy.

"- Gdyby鄉y oboje mieli dzisiaj umrze.
-疾 niby Apokalipsa?
-To zbyt dramatyczne.
-Gdyby tyko nasza dw鎩ka mia豉 umrze. Rozmawia豚y o ksi捫ce i 鈔odowisku, czy...
-Gdyby dzi by nasz ostatni dzie?
-Tak, co by mi powiedzia? To trudne, prawda?
-Zdecydowanie nie m闚i豚ym o ksi捫ce. Pewnie darowa豚ym sobie 鈔odowisko.
-Ale wci捫 chcia豚ym rozmawia o magii wszech鈍iata.
-Tylko, 瞠 chcia豚ym to robi w... pokoju hotelowym, pomi璠zy aktami szale鎍zego seksu, a do chwili 鄉ierci.
-Dlaczego traci czas na pok鎩 hotelowy? Dlaczego nie zrobi tego na 豉wce?
-No dobrze. Dzisiaj nie umrzemy.
-Szkoda.
-To by przyk豉d ekstremalny.
-Przepraszam. Chodzi這 mi o to, 瞠 komunikacja mi璠zyludzka jest bardzo trudna.
-Tak, wi瘯szo嗆 informacji wymieniamy w...
-Nie mo積a sprowadza wszystkiego do seksu.
-Czemu nie?"

Opowiadaj o w豉snych do鈍iadczeniach, o marzeniach, kt鏎e maj nadziej, 瞠 si spe軟i i o tych, kt鏎e spe軟i造 si, b康 nie. Maj niewiele czasu na rozmow i nacieszenie si sob, gdy jemu zosta這 75 minut do odlotu samolotu powrotnego do Ameryki. Mimo tak kr鏒kiego czasu dowiaduj si o sobie nowych rzeczy, odkrywaj siebie na nowo. W miar rozwoju pogaw璠ki jej tematy staj si coraz intymniejsze, ale wszystko kr璚i si wok馧 spotkania przed laty. Zwierzaj si sobie z tego, co ich dotyka i boli, nie obywa si bez smutnych chwil. Kr捫yli oni wok馧 siebie przez ca造 ten okres. W tym samym czasie byli w Nowym Jorku. To niesamowite, jaki ten 鈍iat jest ma造. Podobnie jak w "Przed wschodem s這鎍a" obraz pi瘯nych ulic Pary瘸, kawiarni, uliczek, pog喚bia ten nastr鎩.
R闚nie ko鎍闚ka filmu pokazuje 鈍ietn i dojrza陰 gr aktor闚, zw豉szcza Delpy. Koniec znowu nie jest jednoznaczny, jak ca造 film - wyja郾i mog to s這wa wypowiedziane podczas rozmowy w mieszkaniu Julie:

"-Baby, sp騧nisz si na samolot.
-Wiem..."


"Przed wschodem s這鎍a" dosta nagrod w 1995 roku w Berlinie - Srebrnego Nied德iedzia - oraz nominacj do Z這tego Nied德iedzia dla Richarda Linklatera. Natomiast "Przed zachodem s這鎍a" - r闚nie nominacj dla re篡sera w 2004 roku na tym samym festiwalu.

Na pewno warto obejrze dwie cz窷ci tego filmu, cho熲y po to, by przekona si, 瞠 dwoje ciekawych ludzi na ekranie wystarczy na dobre kino.

Ocena dw鏂h cz窷ci: 9/10

 

 Przed wschodem s這鎍a
Rok produkcji: 1995 | Austria | Szwajcaria | USA
Czas trwania: 100 minut

**
Przed zachodem s這鎍a

Rok produkcji: 2004 | USA
Czas trwania: 80 minut
 

 

Re篡seria: Richard Linklater
Scenariusz: Richard Linklater, Kim Krizan
Zdj璚ia: Lee Daniel

Wyst徙ili:
Ethan Hawke .....
Jesse
Julie Delpy .....
Celine
Andrea Eckert ..
kobieta z poci庵u
Haymon Maria Buttinger

**

Re篡seria: Richard Linklater
Scenariusz: Richard Linklater, Julie Delpy, Ethan Hawke
Zdj璚ia: Lee Daniel

Wyst徙ili:
Ethan Hawke .....
Jesse
Julie Delpy ..... Celine
Vernon Dobtcheff ..
W豉軼iciel ksi璕arni
Louise Lemoine Torres ...
Dziennikarka
Rodolphe Pauly .....
Dziennikarz


e-mail
 Autor recenzji: Dominik Ha豉dus - Filmfan


Klub Mi這郾ik闚 Filmu, 11.11.2004