Ujrzałem Kometę ze złotym warkoczem
Zaśpiewać jej chciałem, lecz znikła mi z oczu
Raz jeszcze błysnęła tam w drzewach, a potem
zostały mi w oczach monety dwie złote (*)


Peter Zelenka pod wieloma względami jest reżyserem niezwykłym. Swoje filmy tworzy, niczym specyficzną odmianę puzzli. Małe fragmenty, nowelki, pozornie niepasujące do siebie, opowiadające o krańcowo różnych sprawach, ale mimo to, jakimś (diabelskim?) sposobem tworzące spójną, przemyślaną całość. Tak było z jego reżyserskim debiutem "Guzikowcy" w 1998 (zresztą laureatem Złotych Lwów), a także z późniejszymi "Opowieściami o zwyczajnym szaleństwie" (2005). Ślady takiego sposobu opowiadania historii można także dostrzec w, moim skromnym zdaniem, jego najlepszym filmie - "Roku diabła" (2002).
Zacznijmy od tego, że polska publiczność została potraktowana po macoszemu, jeżeli o "Rok diabła" chodzi. Pojawił się on w stosunkowo niewielu kinach (i to głównie studyjnych), niepoprzedzony praktycznie żadną akcją promocyjną. Ponadto tłumacz pominął przekłady pojawiających się w filmie piosenek Jaromira Nohavicy, a to przecież między innymi one stanowią o sile napędowej filmu i pomagają widzom pełniej zrozumieć to, co dzieje się na ekranie.
O czym w zasadzie opowiada "Rok diabła"? Najkrócej mówiąc - o muzyce i jej wpływie na interakcje międzyludzkie. Znany czeski bard, Jaromir Nohavica, decyduje się na odwyk, gdy zauważa, że spokoju permanentnego upojenia alkoholowego zapomina teksty własnych piosenek. Jego gitarzysta, a zarazem przyjaciel, Karel Plihal, niemą prośbą (dosłownie i w przenośni) skłania go do wyruszenia w trasę koncertową z folk rockową grupą Cechomor, walczącą o muzyczną sławę chałturząc gdzie się da. Traf chce, że współpracą z Cechomorem zainteresowany jest także Jaz Coleman, lider post punkowej formacji Killing Joke. Cechomor wybiera Nohavicę i jest to dla nich wszystkich początek mistycznej podróży, która ich nie tylko przybliży, ale i odmieni.

Technicznie rzecz biorąc, "Rok diabła" nakręcony został w formie paradokumentu. Wszyscy muzycy zostali zagrani przez... siebie samych. Ujęcia kręcone standardowo mieszają się z fragmentami koncertów Nohavicy i Cechomoru, a także z fragmentami "wywiadów", zarówno setkowych, jak i z "offu". Jednak nietypowy to paradokument, gdzie fakty z życia bohaterów (odwyk Nohavicy, wspólna trasa z Cechomorem), mieszają się z rzeczami nie tylko nieprawdopodobnymi, ale i na wskroś magicznymi.
Muzyka to w zasadzie materiał na osobny artykuł. Jaromir Nohavica jest znany nie tylko w Czechach, ale dzięki wysiłkom starej, radiowej Trójki, także w Polsce. Niektórzy krytycy nazywają go wprost czeskim Johnnym Cashem. Jednak surowe, typowo "bardowskie" utwory Jarka, dzięki Cechomorowi nabrały zupełnie nowego wymiaru. "Basnicka" z utworu opartego jedynie na gitarze akustycznej i śpiewie, dzięki zastosowaniu gitar elektrycznych i klawiszy zmieniła się z klasycznej ballady w niemalże rockowy numer. Przepiękna "Kometa" nabrała szlachetnego sznytu. Miłośnicy bardziej ascetycznego stylu grania Jaromira nie powinni jednak się martwić - kompozycji gitarowych, czy "haligonkowych" w filmie także usłyszymy całkiem sporo ("Mikymauz", "Amerika"), a wszystkie w nieznanych wcześniej, koncertowych wersjach. Nie można też nie wspomnieć o Jazie Colemanie, który dopełnia ów magiczny klimat własnymi, bardzo atmosferycznymi kompozycjami.

O czym w zasadzie opowiada "Rok diabła", że powtórzę wcześniejsze pytanie? O aniołach. O nałogach i wszystkich rzeczach, zbawiennych i zgubnych, które z nich wynikają. O niewytłumaczalnej chemii między ludźmi, którzy decydują się tworzyć najwspanialszą ze sztuk - muzykę. Sztukę o tyle wspaniałą, że jako jedyna nie stara się imitować rzeczywistości, a tworzyć zupełnie nową. A nade wszystko - o szukaniu własnej drogi. I tej muzycznej, i każdej innej.