"Pokój? Pokój!? Nienawidzę tego słowa!
Jak nienawidzę piekła, wszystkich Montekich... i ciebie"
(Tybalt, w odpowiedzi na prośbę Benwolia o uspokojenie sytuacji)
(Akt I, Scena 1 - Stacja benzynowa)

Gdy słucha się Tybalta - Johna Leguizamo mówiącego: "Jak nienawidzę piekła..." - ciarki przechodzą po plecach. Leguizamo wypowiada te słowa z takim zaangażowaniem i pełnym przekonaniem, jakby naprawdę zwiedził otchłanie piekielne. Kuzyn Julii jest zresztą najczarniejszym charakterem całej opowieści; jego nienawiść do rodu Montekich jest ślepa, bezgraniczna i niezachwiana. To on, widząc Romea na przyjęciu w domu Kapuletów, najchętniej rzuciłby się na znienawidzonego wroga i zadał mu śmierć tu i teraz, pogwałcając wszelkie zasady moralno / etyczne, z przykazaniem 'Nie zabijaj' i prawem gościnności na czele.

"Na krew szlachetną, co mi wzdyma serce,
Nie będzie grzechu, jeśli go uśmiercę."
(Tybalt na widok Romea)
(Akt I, Scena 5 - przyjęcie w domu Kapuletów)

Nie przypadkiem zatem, na balu przebierańców w domu Kapuletów, Tybalt nosi na głowie czerwone rogi - jako żywo przypominając samego Lucyfera. Jego przyjaciele zaś, ubrani są w stroje imitujące szkielety - piekielny dream team. Ciekawy jest fakt, że w momencie zauważenia Romea przez Tybalta, za plecami 'Księcia Kotów' widzimy obraz z Drogi Krzyżowej, Stację XII - 'Jezus na krzyżu umiera'; dość oryginalne zestawienie... I choć Tybalt i jego kompani, są czarnymi charakterami "Romea i Julii" (nawet noszą się na czarno, kontrastując z kolorowo i krzykliwie ubranymi 'chłopcami Montekich'), nie przeszkadza to im w obnoszeniu się z symbolami religijnymi:

Twarz Jezusa wytatuowana na plecach Abry i krzyż wycięty w jego prawym baku

Krzyżyk przy lusterku auta Kapuletów

Wizerunek Jezusa na kamizelce Tybalta

Wizerunek Maryi na kolbie pistoletu Tybalta

Serce Jezusowe wytatuowane na klatce piersiowej i prawym ramieniu Tybalta

Warto jeszcze zwrócić uwagę na to, że obok symboli dobra (krzyże i wizerunki świętych), niektórzy jednocześnie noszą na sobie symbole zła, vide nakładka z napisem "GRZECH" na zębach Abry, czy szatańskie rogi na głowie Tybalta (choć to w sumie tylko bal przebierańców). Czyżby zatem miało to symbolicznie zaznaczać w filmie Luhrmanna dwojaką naturę człowieka? Podobny zabieg zastosował Stanley Kubrick w filmie "Full Metal Jacket" z roku 1987: Na hełmie Jokera (taką miał ksywkę bohater grany przez Matthew Moddine'a) umieścił napis "Born to kill" (pol. "Urodzony by zabijać"), a w klapę munduru wpiął mu znaczek "Pokoju" - co Joker tłumaczył 'dualizmem' człowieka, według filozofii Junga oczywiście (w tym miejscu pozdrowienia dla Pana Krzysztofa Kłopotowskiego, wielkiego wielbiciela filozofii C.G. Junga). Dwojaką naturę można było w formie symboliki zauważyć jeszcze w filmie "Noc myśliwego" Charlesa Laughtonza, z roku 1955, gdzie Robert Mitchum miał na palcach dłoni wytatuowane odpowiednio: HATE (pol. "Nienawiść") i "LOVE" (pol. "Miłość"), wątek ten - na marginesie mówiąc - został genialnie sparodiowany w komedii "Fatalny instynkt" (ciekawy dobór słów w tytule;), gdzie wychodzący z więzienia Max Shady miał na palcach dłoni tatuaże o treści: "LEFT" (pol. "Lewa") i "RIGHT" (pol. "Prawa" ;). Zostawmy już ten wywód odnośnie dwojakiej natury człowieka, gdyż poza przykładem Abry i jego 'grzesznej' nakładki na zęby, oraz niosącymi śmierć pistoletami z przyczepionymi krzyżykami, żadnych 'duchowych' w "Romeo i Julii" znaków świadczących o 'złym /dobrym' niezdecydowaniu bohaterów (wewnętrznej walce), nie ma. Pozostali bohaterowie również nie grzeszą umiarem w uatrakcyjnianiu swojego otoczenia wizerunkami Świętych i symbolami religijnymi (łamią przykazanie 'Nie wzywaj imienia Pana Boga swojego na daremno'?), które pojawiają się niemal w każdym kadrze filmu:

Drewniany krzyż w limuzynie Montekich

Wizerunek Jezusa na tarczy zegara (gdy Ojciec Laurenty objaśnia plan 'uśmiercenia' Julii)

Mała kapliczka wisząca na ścianie budynku stacji benzynowej

Figurki świętych na Placu Kupców Verony

Święty obrazek za szybą auta służby Montekich

Krzyże i krzyżyki różnej wielkości (srebrne / złote) wiszące na szyjach
    niemal wszystkich bohaterów, lub przy kolbach ich broni (Tybalt, Benwolio)

Kościół pełen krzyży (podświetlonych na niebiesko)

Figurka Anioła w bilardowej spelunie "Globe Theatre" (nazwanej tak na cześć teatru,
    w którym udział miał sam Szekspir, a który spłonął - Teatr, nie Szekspir ;)
   - na 3 lata przed śmiercią pisarza)

Kolorowy różaniec przebranego Benwolio (w Sykomorowym Gaju)

Różaniec zawieszony na lusterku samochodu Kapuletów

Wielkie obrazy Świętych w domu Kapuletów

Krzyż wytatuowany na plecach Ojca Laurentego

Krzyż w tytule filmu, udający że jest Plusem (+) zastępującym (&)

Masa aniołów w pokoju Julii + oczywiście Julia w przebraniu Anioła...

Chwilami wydaje się, że natłok symboli religijnych służy bohaterom za równoważnik, usprawiedliwienie i bieżące rozgrzeszenie dla równie wielkiej ilości posiadanej broni i zła czynionego (nieświadomie i świadomie) na każdym kroku. Warto w tym miejscu przyjrzeć się rodzicom Julii i Romea; każde z nich targa ze sobą jakąś świętość (czy to krzyż w limuzynie Montekich, czy oblicza Jezusa na ścianie w domu Kapuletów - doskonale ukazują ten proceder), jednak postępowanie ich nie ma zbyt wiele wspólnego z chrześcijańskim. Oba rody pałają do siebie nienawiścią (a co z 'miłowaniem bliźniego swego'?), trwają w stanie ciągłej wojny, uważając zapewne, że Bóg (przy całym natłoku życia, śmierci, miłości i piekła, jaka występuje w książkowym utworze, rzadko pada tam jakieś słowo na temat Boga...) akurat stoi po ich stronie ( "skoro Bóg z nami, to kto z nimi?" - pytali żołnierze w "Szeregowcu Ryanie" ), a despotyczny ojciec Julii wymyśla jej od najgorszych, gdy ta ośmiela się przeciwstawić jego decyzji o poślubieniu Walecznego Parysa we czwartek. Dwuznaczna sytuacja ma miejsce w przypadku Romea i Julii, którzy pomimo przestrzegania przykazania 'Szanuj ojca swego i matkę swą' - będąc posłusznymi, bez namysłu wyrzekliby się swych nazwisk (co świadczyłoby o odcinaniu się od rodziców i braku należnej im czci), aby tylko być razem - w imię miłości z kolei, tak zalecanej przez inne z przykazań. Przypomina to chwilami paradoks z kodeksu... Samuraja*, który żyjąc według dwóch żelaznych zasad: GIRI (wierność sobie i walka o własny honor za wszelką cenę) i GIMU (bezwzględne posłuszeństwo swojemu Oyabunowi, czyli zwierzchnikowi, komuś postawionemu wyżej w społecznej hierarchii) - przeważnie kończył źle (ostateczne rozstanie się z życiem), gdyż broniąc swojego honoru, często musiał przeciwstawić się swojemu władcy (nierzadko też uśmiercić go - jak pokazują filmy Takeshi Kitano;), a według Kodeksu samurajskiego, jakiekolwiek nieposłuszeństwo wobec Oyabuna, musiało kończyć się samobójczą śmiercią (lub najmarniej obcięciem palca - jak pokazują 'Yakuza-Movies' - gatunek uprawiany przez Kitano) Samuraja, a w dzisiejszych czasach członka Yakuzy (którzy jako jedyni kultywują w Japonii odwieczne, samurajskie zwyczaje). Hołd tym zasadom oddaje Takeshi Kitano w swoich filmach "Sonatine" z roku 1993, czy "Boiling point" z roku 1990. Zapewne niektórzy z Was pukają się w tej chwili w czoło zastanawiając się, co w środku tekstu o Romeo i Julii robi nagle wywód o Kodeksie samurajskim*. Otóż przedstawiona powyżej zasada GIRI i GIMU, znajduje znakomite odzwierciedlenie w filmie Luhrmanna, gdzie niemożność pogodzenia ze sobą dwóch przykazań, podobnie jak niemożliwość życia jednocześnie według zasad GIRI i GIMU - prowadzić musi zawsze do ostatecznej tragedii; śmierci (która według kodeksu samurajskiego jest OSTATECZNYM ZWYCIĘSTWEM - na marginesie mówiac). U Luhrmanna (a także u Szekspira;) GIRI to 'Kochaj bliźniego swego' - którą to zasadę wyznają Romeo i Julia, żyjąc według niej najpełniej i najpiękniej jak się da, a GIMU to 'Czcij ojca swego i matkę swą' - zasada (przykazanie) które musi zostać złamane (Romeo i Julia muszą zarówno sprzeciwić się rodzicom aby być ze sobą, jak również wyrzec się nazwisk - o czym mówią podczas sceny 'basenowej'), aby młodzi kochankowie mogli żyć według samurajskiej zasady GIRI - czyli strzec swojego honoru i miłości,i - co najważniejsze - żyć w zgodzie przede wszystkim z własnym sercem i rozumem. Jak nietrudno zauważyć, to sprzężenie zwrotne powstające na przecięciu się tych dwóch zasad / przykazań, doprowadza do śmierci kochanków właśnie, którzy będąc o krok od szczęścia, muszą posmakować śmierci - podobnie jak bohater Kitano w filmie "Sonatine" (zakończenie filmu pozostaje niezrozumiałe dla europejskiego widza, nie znającego kultury Kraju Kwitnącej Wiśni). Po tej wycieczce w rejony dalekowschodnie, wróćmy do dalszego 'piętnowania' rodziców Julli, której Matka także się od niej odwraca. Nawet jej największa przyjaciółka Niania (również nosi krzyżyk na szyi) w decydującym momencie niejako zdradza Julię, proponując jej pójście na łatwiznę (zapomnieć o 'i tak już martwym Romeo' i wyjść za - nagle lepszego - Parysa). Czy jednak zawsze i dziś, w każdym zakątku świata nie było i nie jest podobnie? Krzyże od wieków pchane były przed pogrzebami, ślubami, armiami i piekłem na ziemi, w imię... no właśnie, każdy używa i używał świętości do swoich celów, zasłaniając nimi okrucieństwo jakie popełniał, najczęściej (mimo ideologii dorabianych do sytuacji) 'w swoje imię'. Nie inaczej jest z zagubionymi bohaterami "Romea i Julii" , którzy w filmie Luhrmanna używają krzyży i wizerunków świętych raczej jako kolejnych, modnych gadżetów, niżeli ikon własnej wiary, dobra i miłości. Następny znak naszych czasów!

Ponadto w mieście Verona Beach stoją dwa wielkie Posągi Maryi i Jezusa (Posąg Jezusa Usytuowany jest między wieżowcami Kapuletów i Montekich). W śmigłowcu policji (Verona Beach Police Department - VBPD) także za deską rozdzielczą wstawiony jest święty obrazek - Maryja z dzieciątkiem Jezus, choć cała załoga śmigłowca dzierży w dłoniach karabiny M16, H&K-MP5 czy karabin snajperski (o broni w Verona Beach więcej w rozdziale BROŃ) - czyli narzędzia śmierci (Bóg z nimi wszystkimi?) Nad bohaterami tragedii czuwa zarówno dobro (życie) i zło (śmierć). Symbolicznie jest to pokazane w krótkiej zbitce scen, następującej zaraz po zawarciu ślubu przez Romea i Julię, kiedy w tle słychać pogodną piosenkę wykonywaną przez chór chłopięcy. Oto Ojciec Laurenty z uśmiechem rozkłada ręce, w geście dobroci, miłości, w geście 'dawania' od siebie. W tej chwili następuje cięcie i na krótkim ujęciu widać przez moment pewnego, ubranego na czarno jegomościa (który jest widoczny jeszcze tylko w scenie, w której bohaterowie grają w bilard - nasz ubrany na czarno, będący być może personifikacją diabła / piekła jegomość, gra spokojnie przy drugim stole) opartego o czarny samochód, zaparkowany w Gaju Sykomorowym (czyli tam, gdzie za chwilę zginie Merkucjo!). Ów jegomość ma na twarzy dość ponurą minę, a rękoma wykonuje gest 'do siebie', co wprost oznacza mające wkrótce nadejść krwawe żniwo i zabranie bohaterów na stronę śmierci... Osobne miejsce należy poświęcić na opisanie 'Serca Jezusowego', które widoczne jest w filmie Luhrmanna wielokrotnie (podobnie jak krzyże i wizerunki świętych);

"Obieram Ciebie, o Najświętsze Serce, za jedyny przedmiot mojej miłości, za opiekuna mego życia, za rękojmię mojego zbawienia, za lekarstwo na moją słabość i niestałość, za naprawienie wszystkich błędów mojego życia i za schronienie w godzinie mojej śmierci."
(fragment aktu osobistego poświęcenia się Najświętszemu Sercu
Pana Jezusa św. Małgorzaty Marii)

Serce Jezusowe, to 'symbol i żywy obraz Jego nieskończonej miłości' (wg Leona XIII), '...Z Serca Jezusowego' otwartego na krzyżu może zrodzić się człowiek o nowym sercu...' - zacytowane właśnie słowa znakomicie wyjaśniają, dlaczego na koszulce Romea widnieje właśnie ten a nie inny symbol, wszak właśnie w Romeo narodziła się wielka miłość. Podobnie symbol Serca Jezusowego (obleczonego tak samo jak na koszulce Romea - łańcuchem z kwiatów róży, zamiast ciernia) ukazuje się w wizji Ojca Laurentego, który widzi pogodzone w przyszłości rody Montekich i Kapuletów (to właśnie w tej wizji możemy zobaczyć jak Monteki i Kapulet podają sobie dłonie, na zdjęciu w gazecie, choć w finale filmu - w odróżnieniu od książki - do tego nie dojdzie!). Wreszcie Tybalt, który (poza wizerunkiem Jezusa na kamizelce i Maryi na kolbie pistoletu), także obnosi się z symbolem Serca Jezusowego (Serce Jezusowe na klatce piersiowej Tybalta obleczone jest cierniem!), choć traktuje go raczej jako 'lekarstwo na swoją słabość i niestałość' i 'rękojmię zbawienia', niżeli jako wyraz własnej miłości do kogokolwiek. Znaczenie ma zatem senna mara która budzi Romea po nocy poślubnej spędzonej z Julią, gdy widzi jak jedna z kul wystrzelonych przez niego do podłego Tybalta, trafia właśnie w tatuaż Serca Jezusowego na jego klatce piersiowej. Jakby postrzał akurat w to miejsce miał być największą karą i śmiertelną nauczką dla Tybalta, który posługiwał się symbolami niezrozumiałymi lub nie przestrzeganymi przez siebie, żyjąc w sprzeczności z duchem wiary chrześcijańskiej, której symbolami bezmyślnie się przyozdabiał. 'Nie będziesz brał imienia Pana Boga swego na daremno'... Z jednej strony można zatem snuć domysły, że religia i jej symbolika, odgrywały w życiu bohaterów "Romea i Julii" ogromną rolę... ze strony drugiej: krzyże, obrazki świętych, różańce, aniołki i Serca Jezusowe - mogły być w życiu bohaterów jedynie kolejnymi, kolorowymi, modnymi w Verona Beach gadżetami, na podobieństwo broni czy samochodów, wszak religijną symboliką otaczał się tu każdy, począwszy od Ojca Laurentego (co oczywiście zrozumiałe), poprzez służbę Montekich i Kapuletów (wiecznie szukających zwady), przez Romea i Julię (kochających) i ich rodziców (nienawidzących), podstępnego i zdradliwego Tybalta, na Aptekarzu sprzedającym truciznę skończywszy... Bóg z każdym. Bóg z nikim? Kolejny znak naszych (i chyba wszech)czasów?


* - Przyrównując Kodeks Samurajski do wydarzeń w "Romeo i Julii" nie próbowałem udowodnić, jakoby Szekspir czerpał inspirację z kultury Wschodu ;) Chodziło mi jedynie o wykazanie interesujących, (przypadkowych zapewne) podobieństw 'sytuacji bez szczęśliwego wyjścia', wynikłych z przestrzegania różnych, wykluczających się zasad, reguł, przykazań itp. itd.

POWRÓT DO WYBORU

STRONA GŁÓWNA KMF