 |
 |
 |
Film inspirowany jest autentyczną historią o detektywie, któremu został skradziony pistolet. Kurosawa najpierw napisał o tym powieść (niepublikowaną), a następnie zabrał się za scenariusz, który starał się napisać w stylu powieści kryminalnych Georges'a Simenona. W filmie pada zaledwie kilka strzałów, akcja początkowo rozwija się w ślimaczym tempie, a trup nie ściele się gęsto; fani współczesnych filmów akcji powinni zdawać sobie z tego sprawę, zanim usiądą przed telewizorem.
Choć jest to kryminał, to jednak nie proces rozwiązywania zagadki i pytania "kto ukradł?" i "kto zabił?" są w tym filmie najistotniejsze. Przesłania je postać detektywa prowadzącego śledztwo, a ściślej rzecz ujmując - jego przeżycia wewnętrzne i metody działania. Ów zabieg udał się dzięki fortelowi reżysera: to okradziony szuka zguby, a prócz tego jest młodym i niedoświadczonym policjantem, który pistolet traktuje niczym samuraj swój miecz. Na domiar złego okazuje się, iż to z jego broni popełniane są kolejne zbrodnie. Widzowie z dużym zainteresowaniem przyglądają się gorączkowym poszukiwaniom detektywa, bo ani na moment nie przewyższają go wiedzą, a to dzięki sposobowi prowadzenia narracji. Śledczy początkowo stara się działać na własną rękę i usiłuje przeniknąć do środowiska przestępczego, aby dotrzeć do osoby za to odpowiedzialnej. Nie da się ukryć, że Murakami, bo tak nazywa się główny bohater, to nie słynny Sam Spade z "Sokoła maltańskiego" w prochowcu i kapeluszu - brak mu tego cynizmu, lisiego sprytu i zdecydowania. Gdy ten usiłuje wydusić ważne informacje od kobiet, tamże Spade je uwodzi, aby same wyszeptały mu w ramionach. Niemniej, co bardziej obeznanemu z kinem czytelnikowi, powinny nasunąć się pewne wnioski - Kurosawa, wzorem amerykańskich reżyserów z lat 40., stworzył film noir.
 |
 |
Nieodparcie nasuwa się sugestia, że pomiędzy życiem detektywa Murakamiego a przestępcą Yusą istnieje paralela, że zestawienie faktów z ich życia jest nieprzypadkowe. Do pójścia tym tropem skłania nas cała konstrukcja filmu. Obaj wrócili niedawno z wojny i obaj zostali okradzeni w pociągu w drodze do kraju. Różni ich natomiast postawa wobec zła: jeden zasila szeregi policji, a więc staje po stronie prawa, drugi to prawo łamie. Murakami doskonale rozumie przestępcę, a nawet identyfikuje się z nim, bo sam, będąc tym załamany, o mało co nie wszedł na drogę zbrodni po wydarzeniu w pociągu. Jest jeszcze starszy inspektor Sato, który został przydzielony do pomocy w śledztwie. Jest on tu takim mentorem - działa z namysłem i potrafi oddzielić życie zawodowe od prywatnego. Reżyser najtrafniej nakreślił postać zbrodniarza, aczkolwiek postać ta pojawia się w filmie na krótko.
Kurosawa sportretował całą gamę spojrzeń w kierunku przestępcy - spojrzeń, jakimi obdarzali go ludzie, widzący w nim odrazę, strach, zło, sensację dnia, obiekt współczucia, troski, zrozumienia, a nawet miłości. Opóźniając zaś - niemal do samego końca - moment ukazania samego bandyty na ekranie, narzucił widzom wrażenie, że to oni, wraz z detektywem Murakamim, pełni narastąjcych emocji, wypatrują go na dworcu w scenie finałowej. I kiedy tak obaj, po jakże wspaniałej scenie pościgu, stanęli naprzeciwko siebie, skąpani w błocie, zadyszani i potwornie zmęczeni - na chwilę wnikliwie zmierzyli się wzrokiem. W tym momencie podział na dobro i zło staje się migotliwy i zupełnie nieważny, umyka gdzieś między kadrami, bo nie widać między nimi różnicy! Yusa, poprzez swój przeraźliwy skowyt, zdaje się wyrażać bezsens zmarnowanego życia, a śpiewająca grupka dzieci nie pojawia się tu przypadkowo. Przypomina mi on trochę Zbyszka Cybulskiego z "Popiołu i diamentu". To dzieci wojny, ludzie, którzy najlepsze swoje lata poświęcili dla ojczyzny, jednak nie zostali docenieni za czyny, których dokonali. Trudno było się im odnaleźć w ówczesnych realiach. Są zagubieni, często bez żadnych perspektyw i pomysłów na życie. Już po wszystkim nie zobaczymy jednak uśmiechu na twarzy zwycięzcy. Może nie pozwalało mu na to zmęczenie... tylko widzowie pewnie też nie odczują satysfakcji.
 |
 |
Ponieważ Kurosawa współczuje przestępcy i udziela się to także widzom! Współczuje, ale nie usprawiedliwia, bo wyraźnie pokazuje zbrodnie przezeń dokonane. Pojawia się dysonans między wyobrażeniem przestępcy przez widza a jego rzeczywistą sylwetką. Yusa nie tylko nie wygląda na bezlitosnego mordercę, ale sprawia też wrażenie wystraszonego i czymś przerażonego. Gdyby przyjrzeć się scenie pościgu w izolacji, to wydaje się, iż to on jest ofiarą, a detektyw - złoczyńcą! Czym jest przerażony i dlaczego chybia? Wszakże jest panem sytuacji. Być może widzi w Murakamim swoje odbicie, swoją straconą szansę na poprawę losu. Dostaje szansę nawrócenia i wykorzystuje ją. Wtedy przypominają się słowa doświadczonego życiowo Sato: "Nie ma złych ludzi na świecie, są tylko złe warunki".
Na uwagę zasługuje także znakomicie zmontowana scena wędrówki detektywa po tokijskich dzielnicach nędzy, która trwa ponad osiem minut i pozbawiona jest słów. Dodatkowego smaczku dodaje to, że Mifune również zaraz po wojnie, którą spędził w mundurze wcielony do armii, włóczył się tak po Tokio bez pieniędzy w poszukiwaniu pracy. Podobno to na jego prośbę Kurosawa zachował tę scenę w całości. To właśnie dzięki autentycznej scenerii, naturalnej grze pary aktorów i tematyce społecznej, ukazującej dramaty zwykłych ludzi, spowodowane sytuacją gospodarczą kraju po wojnie, "Zbłąkany pies" staje się neorealistyczny.
 |
 |
Na obsadę nie można narzekać - niezłomny duet Toshiro Mifune i Takashi Shimura - po raz trzeci wystąpili u swego boku. Czy przekonali mnie swoją grą? Odpowiadam od razu - przekonali. Mifune dobrze wcielił się w postać wrażliwego policjanta, który nie doczekał się jeszcze dyplomu za swoją służbę. Przeżywa całą sytuację - tam ma spuszczony wzrok, tu gniecie kant marynarki, aby zapanować nad nerwami. Nie potrafi się odprężyć i nerwowo reaguje na wszelkie doniesienia w sprawie śledztwa. Jednak to nie jest ten Mifune, którego chcemy oglądać. Dopiero w finale pokazuje pełnię swoich możliwości - nieustępliwość, dzikość w oczach i żywiołowość, jaką znamy z jego niezapomnianych ról samurajskich. Shimura wypadł nawet lepiej w przekroju całego filmu. Zagrał niezwykle naturalnie, a swojego bohatera, Sato, obdarzył nutką cynizmu. Proszę zwrócić uwagę, z jaką łatwością udaje mu się uzyskiwać informacje od świadków. Od pewnego momentu to on zaczyna kierować śledztwem i wtedy niejako spycha Mifunego na dalszy plan, "pozwalając" mu zabłysnąć w finale.
"Zbłąkany pies" jest filmem zrealizowanym niezwykle starannie, a przy tym oferującym widzom możliwość wejrzenia w świat powojennej Japonii, ogarniętej falą gangsteryzmu. Nie zestarzał się, choć od jego premiery minęło prawie sześćdziesiąt lat, a jego przesłanie jest - co absolutnie nie dziwi w przypadku Kurosawy - ponadczasowe i uniwersalne. Reżyser zwraca uwagę na rzeczy oczywiste, a jednak przez niektórych zapomniane: człowiek nie rodzi się zły, a każde zło ma swoją przyczynę. Smakołyk - nie tylko dla wielbicieli filmu noir i talentu Kurosawy.
Ocena: 8.4/10
 |
ZBŁĄKANY PIES Tytuł oryginalny: Nora inu Tytuł międzynarodowy: Stray Dog Rok produkcji: 1949 Kraj: Japonia Czas trwania: 122 minuty Reżyseria: Akira Kurosawa Scenariusz: Ryuzo Kikushima, Akira Kurosawa Zdjęcia: Asakazu Nakai Muzyka: Fumio Hayasaka Obsada:
|
 |
 |
Autor recenzji: REKIN |
Klub Miłośników Filmu 29.05.2007 |