THE WAGES OF FEAR (Cena strachu) SORCERER (Cena strachu) Rok produkcji: 1953 Kraj: Francja / Włochy Reżyseria: Henri-Georges Clouzot Scenariusz: H.-G. Clouzot, Jerome Geronimi   Rok produkcji: 1977 Kraj: USA Reżyseria: William Friedkin Scenariusz: Walon Green Szyb naftowy staje w płomieniach. Jedyną możliwością ugaszenia pożaru jest użycie nitrogliceryny. Jest tylko jeden mały problem: magazyn z nitrogliceryną i miejsce pożaru dzielą od siebie dziesiątki kilometrów. W pewnym miasteczku zostaje zorganizowany nabór kandydatów do niebezpiecznej misji. Jedynym warunkiem jest umiejętność profesjonalnego kierowania ciężarówką. Przedstawiciele firmy naftowej po selekcji wybierają czterech mężczyzn, którzy za bardzo grubą kasę przewiozą dwiema ciężarówkami ładunek, który przy większym wstrząsie może eksplodować. Po wielu niebezpiecznych, zlanych potem kilometrach i hektolitrach adrenaliny wpompowanej do żył bohaterów (i widzów), bardzo blisko celu, jedna z ciężarówek wylatuje w powietrze. Na miejsce docelowe dociera druga i tylko jeden żywy człowiek. Mario (Yves Montand) M. Jo (Charles Vanel) Luigi (Folco Lulli) Bimba (Peter van Eyck) Ciężarówka nr 1 Ciężarówka nr 2   Jackie Scanlon (Roy Scheider) Nilo (Francisco Rabal) Victor Manzon (Bruno Cremer) Kassem (Amidou) Ciężarówka nr 1 Ciężarówka nr 2 Akcja rozpoczyna się w miasteczku nękanym bezrobociem i biedą.   Akcja rozpoczyna się w mieście nękanym przez ataki terrorystyczne. Główny bohater (Mario) jest młodym narwańcem, bezrobotnym, który tak jak inni chce się wydostać z zapomnianego przez Boga i ludzi miasteczka. Zadania przewozu nitrogliceryny podejmuje się dla pieniędzy potrzebnych na wyjazd.   Główny bohater (Jackie Scanlon) jest byłym kierowcą gangu złodziei. Zadania przewozu nitrogliceryny podejmuje się dla pieniędzy, a także by uciec przed policją i płatnymi zabójcami. W życiu głównego bohatera jest kobieta.   Kobiety brak. Partner głównego bohatera (Jo) to pewny siebie cwaniak-gangster, który ostatecznie okazuje się niesamowitym tchórzem.   Partner głównego bohatera (Nilo) to prawdopodobnie płatny morderca mający wykonać na Jackim wyrok. Szyb staje w płomieniach z przyczyn naturalnych.   Szyb zostaje wysadzony przez terrorystów. Czwarty kierowca zastąpiony przez Jo, prawdopodobnie zginął z jego ręki. Clouzot pozostawił to niewyjaśnione.   Czwarty kierowca zastąpiony przez Nilo, na pewno zginął z jego ręki. Friedkin dokładnie to pokazał. Kierowcy otrzymują od firmy naftowej dwie ciężarówki gotowe do jazdy.   Kierowcy sami przygotowują swoje ciężarówki, remontując je. Niepotrzebny motyw, kojarzący się z przygotowaniami do akcji "Drużyny A". Nitrogliceryna znajduje się w kilkudziesięciu kanistrach.   Nitrogliceryna znajduje się w skrzynkach. Po trzy sztuki na ciężarówkę. Brak sekwencji na moście linowym.   Niesamowita sekwencja na moście linowym. Drogę tarasuje gigantyczny głaz.   Drogę tarasuje gigantyczne, zwalone drzewo. Nie widzimy jak eksploduje pierwsza ciężarówka i nie zostaje wyjaśnione dlaczego wyleciała w powietrze.   Widzimy jak eksploduje pierwsza ciężarówka. Wiemy też dlaczego łapie gumę i stacza się w przepaść. Niezwykła sekwencja z przejazdem przez wielką kałużę ropy.   Brak sekwencji przejazdu przez wielką kałużę ropy. Jo zostaje ranny w nogę, gdy przejeżdża po niej przednie koło ciężarówki, której nie może zatrzymać Mario, podczas przejazdu przez kałużę ropy.   Nilo postrzelony przez partyzantów / terrorystów. Mario dojeżdża ciężarówką do celu, wioząc w kabinie martwego Jo.   Jackie Scanlon zostawia ciężarówkę i martwego Nilo, po czym na piechotę donosi do celu jedną skrzynkę nitrogliceryny. Mario ginie spadając w przepaść, gdy po udanej misji prowadzi ciężarówkę, beztrosko jeżdżąc od prawej do lewej strony jezdni, w takt "Nad pięknym modrym Dunajem" Johanna Straussa.   Jackie prawdopodobnie zostaje zabity przez płatnych morderców. W ostatniej scenie filmu widzimy jak dwóch z nich wchodzi do baru, w którym Jackie tańczy z przypadkową kobietą. Najpierw była "Le salaire de la peur" - debiutancka książka Georgesa Arnauda, wydana w roku 1950. Lektura to bardzo męska, pełna wnikliwych charakterystyk, rysujących przed czytelnikiem panoramę twardych charakterów. Już początkowy, żywy opis pracy przy szybie naftowym przybliża realia jednego z najbardziej niebezpiecznych zajęć na świecie. Książkę cechuje niezwykła dbałość o szczegół i barwne przedstawienie sprzętu (ciężarówki) i ludzi (lęk) w najważniejszym rozdziale książki, opisującym przewóz nitrogliceryny na dwóch ciężarówkach. Arnaud wprowadza czytelnika w świat brudu, znoju, tytanicznego wysiłku, poświęcenia sprawie (choć dla forsy) i wreszcie strachu, którego stężenie jest tak wielkie, że sprawia wrażenie gąbki, szczelnie otulającej bohaterów. Obrazy rysowane przez autora książki (choćby krwawy snop światła rozświetlający noc, podczas eksplozji pierwszej ciężarówki) przyprawiają czytelnika o gęsią skórkę i podwyższone ciśnienie. Akcja, dla wzmożenia napięcia, prawie w całości osadzona została w nocy. Świt nastaje dopiero po przejechaniu ciężarówki Gerarda przez kałużę ropy. Do filmów Clouzota i Friedkina nie dostał się niestety, książkowy motyw przejazdu przez miasteczko, w którym ksiądz w obawie o eksplozję i zniszczenie kościoła i domostw, kieruje załogi ciężarówek objazdem, uprzednio usuwając z drogi tablice ostrzegające o bardzo złym stanie tamtejszej nawierzchni. W książce z kolei brakuje głazu / drzewa, z którymi na trasie przejazdu zmagać muszą się filmowi bohaterowie. Nie ma też w książce przejazdu przez rozlatujący się pomost - filmowej sekwencji tak przecież szarpiącej nerwy. Książka oferuje za to niesamowicie sugestywny opis zmiażdżonej, zaatakowanej gangreną nogi Johnny'ego. Tak sugestywny, że może się z nim równać jedynie opis zapalenia pęcherza z "Zielonej Mili" Stephena Kinga, gdzie Paul Hedgecomb "sikał żyletkami". Georges Arnaud znakomicie i - co oczywiste - zdecydowanie obszerniej niż twórcy filmowi, oddał klimat nieprzerwanego strachu, lęku przed śmiercią, która może nadejść niezapowiedziana w każdej sekundzie. "Strach. Tak, jest tutaj, tępy, masywny wszechobecny, nie ma czego ukrywać. Ma się ogień za dupą i nie można uciec. Co jednak człowiek może poradzić na strach? Może się nań nie zgodzić; przychodzi polecony list z piekła i nie chce się go przyjąć. Ale ten strach czeka dalej przy drzwiach. Ściele sobie łóżeczko tam, z tyłu, w zbiornikach z nitrogliceryną, i stamtąd czyha. Żyje sobie w zgodzie z tą miksturą nagłej Śmierci. Jak para kotów albo tygrysów, udających, że śpią, żeby móc lepiej wybrać chwilę skoku. Jeśli jednak pierwsza skoczy nitrogliceryna, strach zostanie oszukany, wykiwany, spóźni się. A przecież tam jest, przycupnięty za plecami, gotów do skoku jak prawdziwa bestia z Apokalipsy..." (Georges Arnaud "Cena strachu", 1957, przekład Jan Błoński) Film Henri-Georgesa Clouzota to studium ludzkiego strachu. Filmowe rozważania na temat granic poświęcenia, odwagi i brawury. Reżyser stawia pytanie o tytułową cenę strachu, ile warte jest życie, jak wiele można zaryzykować dla pieniędzy. Jak dużą dawkę strachu jest w stanie wytrzymać człowiek nie popadając w szaleństwo. Co ciekawe, używając filmowych środków wyrazu, Clouzot w "The Wages of Fear" niemal dorównuje książce Georgesa Arnauda, jeśli chodzi o sugestywne ukazanie ludzkich emocji i walki ze słabościami. W znakomitym francuskim thrillerze, niemal namacalny jest strach i niepewność, które towarzyszą bohaterom od momentu zamknięcia kabin ciężarówek i przekręcania kluczyka w stacyjce. Henri-Georges Clouzot, w bardzo długiej ekspozycji, dużo czasu poświęca na zapoznanie widza z bohaterami. Jednak mimo ich wyjątkowości - wszak zostali wybrani do misji niemal samobójczej - nie są dzielnymi rycerzami w lśniących zbrojach. Czterej kierowcy z "Ceny strachu" to zwykli robotnicy, bezrobotni, lub drobni przestępcy. Mimo to kibicujemy głównej postaci, brawurowo zagranej przez Yvesa Montanda. Kibicujemy jej nawet wtedy, gdy bez mrugnięcia okiem przejeżdża przednim kołem ciężarówki po nodze partnera - Jo (Charles Vanel) - mocnego w gębie cwaniaka, który ostatecznie okazuje się tchórzem. Po filmie Clouzota w pamięci zostaje sekwencja wysadzania w powietrze głazu blokującego drogę i przejazdu przez ogromną kałużę ropy naftowej, zgromadzonej w dziurze powstałej po wybuchu pierwszej ciężarówki. Obok ogromnego ładunku emocji, to ciężarówka głównych bohaterów jest najbardziej charakterystycznym i najważniejszym elementem filmu - wielka, ociężała, przerażająca z racji ładunku jaki ma "na pace". Ciężko zapomnieć zaskakujący, szokujący wręcz finał "Ceny strachu", gdy główny bohater Mario (Yves Montand) wracając do domu po zakończeniu misji, beztrosko kierując ciężarówką, wpada nagle w przepaść i ginie, co zresztą w 100% pokrywa się z zakończeniem książkowym. Jak na film z roku 1953, dzieło Clouzota nie zestarzało się ani trochę pod względem formalnym. Do dziś też trzyma w niesamowitym, pieczołowicie budowanym napięciu. Film zdobył Złotą Palmę w Cannes i Złotego Niedźwiedzia w Berlinie, a także nagrodę BAFTA za najlepszy film i dla najlepszego aktora - Charles Vanel (na Festiwalu w Cannes). "The Wages of Fear" obecnie znajduje się w czołówce drugiej setki najlepszych filmów wszechczasów na IMDb. Czy zatem potrzebna była amerykańska wersja? Okazało się, że tak. A przynajmniej tak pomyślał William Friedkin. W roku 1977 był już znanym i cenionym reżyserem. Miał na swoim koncie takie dzieła jak "Francuski łącznik" i "Egzorcysta". Kolejnym filmem w jego dorobku reżyserskim miał zostać właśnie remake francuskiego klasyka. Friedkin zmienił nieco realia w których dzieje się akcja i pomieszał trochę w motywacjach i charakterach głównych bohaterów. Pozostawił jednak długą ekspozycję. Podobnie jak u Clouzota, właściwa akcja (przewóz nitrogliceryny) rozpoczyna się dopiero pod koniec pierwszej godziny filmu. Friedkin postawił na dosłowność. To, co nie zostało wyjaśnione / pokazane w wersji oryginalnej i w książce, amerykański reżyser wyłożył kawą na ławę. Film Friedkina, mimo dłużyzn ogląda się całkiem nieźle. A już przekraczanie mostu linowego w strugach deszczu, w takt niezwykłej, sugestywnej muzyki Tangerine Dream, to jedna z najciekawszych sekwencji w kinie akcji. Szkoda jedynie, że o jej wartości decyduje raczej widowiskowość i niesamowitość - olbrzymia ciężarówka bujająca się na wątłym moście linowym - niż fakt, że "na pace" znajduje się nitrogliceryna, o której w trakcie seansu niemal zapominamy (!). U Friedkina zagubił się gdzieś klimat oryginału, gdzieś zapodziało się napięcie tak ważne w tej opowieści. I chociaż nie jest to film zły, to w konfrontacji z klasycznym oryginałem zdecydowanie przegrywa. Niektóre imiona i nazwiska postaci zostały zmienione. Odpowiednio (Arnaud - Clouzot - Friedkin): Gerard Sturmer - Mario - Jackie Scanlon, Johnny Mihalescu - M. Jo - Nilo, Luigi - Luigi - Victor Manzon, Bimba - Bimba - Kassem. "Cena strachu" z 1953 roku była pierwszym filmem w historii, który otrzymał zarówno Złotą Palmę w Cannes jak i Złotego Niedźwiedzia w Berlinie. Dziewczynę szalejącą za Mario zagrała żona reżysera Vera Clouzot. Poza "Ceną strachu" zagrała jedynie w dwóch filmach, m.in. w "Les Diaboliques", również w reżyserii męża. Zespół Tangerine Dream robił muzykę do filmu "Sorcerer" mając do dyspozycji jedynie wstępny zarys scenariusza. William Friedkin do roli Jackiego Scanlona chciał pozyskać Steve'a McQueena, ale ten zażądał by główną rolę żeńską zagrała jego żona - Ali MacGraw i ze współpracy nic nie wyszło. Po prostu w scenariuszu nie było żadnej roli dla kobiety. Friedkin chciał także do roli Scanlona pozyskać Clinta Eastwooda i Jacka Nicholsona, ale wówczas byli nieuchwytni. Friedkin, obsadzenie w roli głównej Roya Scheidera uważa za największy błąd obsadowy w swojej karierze reżyserskiej. Oryginalny tytuł remake'u "Ceny strachu" to "Sorcerer" czyli "Czarnoksiężnik". Miało to nawiązywać do "złego czarnoksiężnika przeznaczenia". "Sorcerer" to imię ciężarówki głównego bohatera, wypisane na kabinie, pod drzwiami. W książce Arnauda, w ciężarówce Gerarda, po wyjechaniu z kałuży ropy pęka przednia opona. Z kolei pęknięta opona staje się bezpośrednią przyczyną eksplozji pierwszej ciężarówki w "Sorcerer" Friedkina. "Cena strachu" Williama Friedkina to rzadki przykład filmu, w którym zamiast jednego prologu przed rozpoczęciem właściwej akcji, mamy ich aż cztery. Zapoznają nas z czterema postaciami dramatu. "Sorcerer" nominowany był do Oscara w kategorii "Najlepszy dźwięk". Produkcja filmu Friedkina pochłonęła sporą jak na tamte (1977) czasy sumę 21 milionów dolarów (rozrosła się z planowanych 15 milionów ze względu na trudne zdjęcia w dżungli). Film zarobił w kinach zaledwie 9 milionów, ponosząc tym samym finansową klapę. Autor opisu: Rafał Donica - DUX E-mail kontaktowy: dux@film.org.pl Data umieszczenia opisu: 11.02.2007 Strona główna działu Strona główna KMF