SCARFACE

(Człowiek z blizną)
SCARFACE

(Człowiek z blizną)
Rok produkcji:
1932

Kraj:
USA

Reżyseria:
Howard Hawks i
Richard Rosson

Scenariusz:
Ben Hecht

  Rok produkcji:
1983

Kraj:
USA

Reżyseria:
Brian De Palma


Scenariusz:
Oliver Stone

"Człowiek z blizną" to historia owładniętego manią władzy i pieniądza gangstera, który brutalnością i żywiołowością przejmuje stery w przestępczym światku. To opowieść ciasno osadzona w realiach czasów w których się rozgrywa i pokazująca zarówno stosunki panujące w szeregach gangu jak i relacje między bandziorami a policją. "Człowiek z blizną" to jednak przede wszystkim krwawa podróż od zera na szczyt i ze szczytu na samo dno.


Antonio 'Tony' Camonte (Paul Muni)




Guino Rinaldo (George Raft)




Poppy (Karen Morley)




Francesca 'Cesca' Camonte (Ann Dvorak)




John 'Johnny' Lovo (Osgood Perkins)
 

Tony Montana (Al Pacino)




Manny Ribera (Steven Bauer)




Elvira Hancock (Michelle Pfeiffer)




Gina Montana (Mary Elizabeth Mastrantonio)




Frank Lopez (Robert Loggia)
Akcja filmu osadzona jest w USA w Chicago w czasach wielkiego kryzysu i skupia się wokół handlu alkoholem.   Akcja filmu osadzona jest w USA w Miami i skupia się wokół handlu narkotykami.


Tony'ego Camonte (gangster wywodzący się z włoskiej dzielnicy slumsów, postać luźno inspirowana życiorysem aresztowanego w 1932 roku Ala Capone), poznajemy podczas aresztowania w salonie fryzjerskim. Camonte już obraca się w przestępczym światku Chicago i jest pracownikiem Johnny'ego Lovo.   Tony'ego Montanę poznajemy w autobusie wiozącym kubańskich uchodźców. Montana właśnie przybywa do USA, gdzie trafia do obozu dla uchodźców, zabija współwięźnia (dzięki czemu wpływowi przestępcy załatwiają mu i jego przyjacielowi szybkie zwolnienie), pracuje w budce z fastfoodem i dopiero po jakimś czasie otrzymuje zlecenie odebrania narkotyków, a po udanej, choć krwawo zakończonej akcji, przywozi i kasę i narkotyki, dzięki czemu zaczyna pracować dla Franka Lopeza.


Tytułowa blizna umiejscowiona jest na lewym policzku Tony'ego, tuż pod jego okiem. Ma kształt krzyża.   Tytułowa blizna umiejscowiona jest także na lewym policzku Tony'ego, ale różni się kształtem i lokalizacją - jest podłużna, zaczyna się nad lewym okiem, przechodzi przez brew (w tym miejscu oczywisty brak włosów) i kończy się pod lewym okiem.


Sztuczką, którą często popisuje się Guino Rinaldo jest podrzucanie i łapanie monety.   "Popisowym numerem" Manny'ego Ribery jest obsceniczny gest wykonywany językiem, którym według niego podrywa się amerykańskie dziewczyny.


Zamach na Tony'ego ma miejsce na ulicy - nasłani na niego zabójcy ostrzeliwują samochód Tony'ego. Zostają zepchnięci z wiaduktu i giną.   Zamach na Tony'ego ma miejsce w klubie. Tony dopada zabójców strzelając im w nogi.


Po nieudanym zamachu na Tony'ego życie traci jego szef - Tony Lovo. Ginie z ręki Guino, na polecenie Tony'ego.   Po nieudanym zamachu na Tony'ego życie traci jego szef - Frank Lopez, a także skorumpowany policjant, który zmuszał Tony'ego do płacenia haraczu. Lopez ginie - podobnie jak w oryginale - z ręki przyjaciela Tony'ego, natomiast policjant zostaje zastrzelony przez samego Tony'ego.


Od momentu przejęcia władzy przez Tony'ego Camonte akcja filmu szybko przechodzi do ukazania upadku tej postaci i finałowego dramatu: śmierć Guino → śmierć Cesci → śmierć Tony'ego.   Od momentu przejęcia władzy przez Tony'ego obserwujemy powstawanie jego imperium i wędrówkę na szczyt. Wprowadzono też wątek zamachu na dziennikarza, na zlecenie producentów kokainy. Tony nie wykonuje zadania, nie zgadza się na wysadzenie samochodu dziennikarza wraz z jego dziećmi i żoną, zabija człowieka kartelu, przez co ściąga na siebie prawdziwą armię zabójców, którzy w finale filmu szturmują jego willę.


Tony nie żeni się z Poppy (była dziewczyna zabitego szefa)   Tony żeni się z Elvirą (była dziewczyna zabitego szefa).


Tony Camonte nie ma problemów z alkoholem.   Tony wciąga kokainę prosto z kopczyka usypanego na biurku. Uzależniona jest także Elvira.


Siostra najpierw chce zastrzelić Tony'ego za zabicie Guino, po czym pada bratu w ramiona, stwierdzając, że są jednością. Tony pokazuje siostrze drogę ucieczki, ta jednak jest już zablokowana i rodzeństwo wspólnie zaczyna się bronić przed policją. Cesca ginie od rykoszetu policyjnej kuli.   Siostra chce zastrzelić Tony'ego i trafia go w nogę. Strzela raz za razem do leżącego na ziemi Tony'ego, dopóki nie zastrzeli jej czający się za oknem zabójca.


Camonte kilka razy używa słynnego pistoletu maszynowego Thomson "Tommy gun", między innymi w finałowej wymianie ognia z policją.   "Say hallo to my little friend" - z tymi słowami na ustach i karabinem M16 (wersja z granatnikiem) w dłoniach pojawia się Al Pacino w drzwiach swojego apartamentu, rozpoczynając pamiętną, krwawą walkę z nasłanymi na niego zabójcami.


Tony zamiast skupić się na strzelaniu do policji, popada w ekstatyczny zachwyt nad stalowymi osłonami zamontowanymi w oknach jego domu, dzięki czemu ma niemal pewność, że żadna kula go nie dosięgnie.   Tony zamiast skupić się na strzelaniu do nasłanych nań zabójców, wpada w ekstazę zachwycając się własną "kuloodpornością".


Tony Camonte kończy w niegodny gangsterowi sposób, błagając policję o litość. Następnie próbuje uciec i wpada pod grad policyjnych kul. Biorąc pod uwagę to, że wiedział o stojących na zewnątrz uzbrojonych stróżach prawa, wygląda na to, że wybiegł na nich z premedytacją - czyżby więc jednak koniec godny gangstera?   Tony Montana odważnie stawia czoła zastępom wroga, wielokrotnie postrzelony wciąż stoi na nogach i krzyczy na zabójców głośniej niż strzela jego karabin. I choć wytrzymałość Tony'ego można w dużej części przypisać górze kokainy, pod której wpływem się znajdował, nie można odmówić mu posiadania ogromnych jaj i prawdziwie gangsterskiej, bohaterskiej śmierci - Tony ginie dopiero od strzału w plecy.
"Człowiek z blizną" Howarda Hawksa wyszedł zwycięsko z próby czasu i - moim zdaniem - spośród trzech gangsterskich klasyków lat 30. ("Mały Cezar" 1931, "Wróg publiczny" 1931) dziś ogląda się zdecydowanie najlepiej. Nadmienić tu muszę, że "Człowiek z blizną" opowiada niemal tę samą historię co dwa wymienione wyżej filmy, ale robi to w najciekawszy i najbardziej widowiskowy sposób. Historia jest na swój sposób pełniejsza i klarowniejsza. Szybkie strzelaniny, ciekawie zarysowane postaci i wciągający scenariusz, a na dokładkę pamiętna kreacja Paula Muni - zawiesiły przed twórcami remake'u bardzo wysoką poprzeczkę. W dodatku jak na lata 30. ubiegłego wieku, film Hawksa mógł pochwalić się nowatorskimi rozwiązaniami realizatorskimi, choćby upływ czasu pokazany za pomocą przekartkowywanego kalendarza z terkotem karabinu maszynowego w tle.


W filmie De Palmy (wg scenariusza Olivera Stone'a) nie brakuje dosłownych cytatów i kopiowania wydarzeń z filmu Hawksa, wprowadzono też jednak nowy, duży segment - współpracę Tony'ego z kartelem narkotykowym i wszelkie związane z tym następstwa, w tym najważniejsze - zupełnie inny finał, w którym Tony po spektakularnej wymianie ognia ginie nie od policyjnych, a od przestępczych kul. W pamięci pozostaje też na długo słynna scena z piłą łańcuchową! Na uwagę zasługuje znakomita kreacja Ala Pacino, muzyka Giorgio Morodera i arcygenialna strzelanina w willi Tony'ego Montany, która zjada na śniadanie finał z oryginału.


Mimo wielu elementów fabuły i kilku postaci, które u De Palmy zostały pokazane lepiej / wyraziściej / ciekawiej, w rozgrywce między oryginałem a remake'em ogłaszam remis, bo obydwa filmy w swojej klasie i w "swoim czasie" stanowią absolutne klasyki kina gangsterskiego, z rewelacyjnym scenariuszem i niepowtarzalnym klimatem.
W "Scarface" z 1932 roku na początku filmu znajduje się plansza informacyjna / apel do rządu USA o zrobienie porządku z gangsterami i bezsilnością policji. Podobne plansze umieszczone były w innych filmach z tamtego okresu: w "Małym Cezarze" (1931) oraz we "Wrogu publicznym" (1931) - informowały o tym, że postaci przedstawione w filmie nie są ani fikcyjne ani prawdziwe, a są "zjawiskiem", z którym trzeba coś zrobić. Dodatkowo informowano, że filmy nie mają na celu gloryfikowania przedstawionych w nich gangsterów, a stanowią ostrzeżenie dla widzów przed wkroczeniem na ścieżkę zła. Dodawano też, że każdy z pokazanych przestępców skończył szybko jako trup.


Cenzorom nie podobało się zakończenie "Scarface", w którym Tony zostaje podziurawiony przez policję. Howard Hawks nakręcił więc inne zakończenie (dostępne na DVD), w którym Tony zostaje aresztowany i po krótkiej rozprawie sądowej powieszony na szubienicy (wszystko odbywa się w warstwie dźwiękowej, bez pokazywania egzekucji). To zakończenie zostało wyświetlone tylko kilka razy na pierwszych pokazach kinowych "Człowieka z blizną". Później do obrotu weszło zakończenie z gradem policyjnych kul.


W "Scarface" Hawksa za każdym razem gdy ktoś ginie lub za chwilę ma zginąć, pojawia się znak "X" - jako cień, układ przedmiotów, albo pod innymi postaciami. Takich X-ów jest w filmie 16, dokładnie tyle, ile na ekranie pada trupów. Dodatkowe dwa znaki X pojawiają się na napisach początkowych i końcowych. W tamtych czasach znakiem X policja oznaczała miejsce zbrodni.


Motto Tony'ego "The World is Yours" pojawia się w obydwu wersjach "Człowieka z blizną" - Camonte widzi ten napis na neonie za oknem, Montana jako świetlny napis na sterowcu reklamujący linie lotnicze Pan America. W nowej wersji napis "The World is Yours" zostaje także wykorzystany jako część rzeźby stojącej w głównym holu willi Tony'ego - kula ziemska otoczona w.w. napisem. Obydwie wersje kończą się najazdem kamery na ten własnie napis.


Powyższe motto jest także podtytułem wydanej w 2006 roku gry ("Scarface: The World is Yours"), która jest jakoby sequelem filmu z Alem Pacino. Gra zakłada, że Tony przeżył pamiętne oblężenie znane z ostatnich scen filmu. (dopisał hops)


A jeśli już o grach mowa, to wiele osób grających w "Grand Theft Auto: Vice City" na pewno zwróciło uwagę na podobieństwa do filmu De Palmy. Autorzy wydanego na niemal wszystkie platformy hitu oddali tym samym hołd remake'owi. Ukłony w stronę filmu to m.in.: możliwość skorzystania z piły łańcuchowej jako broni; podobieństwo lokalu Malibu Club z gry, do Babylon Club z filmu; początek gry, gdy Tommy Vercetti (główny bohater) zostaje przyłapany na dilu narkotykowym; misja, w której Tommy wraz z Lancem Vancem zabijają swojego szefa Ricardo Diaza; biuro Ricardo Diaza, łudząco podobne do biura Tony'ego Montany z filmu; willa Diaza, niemal identyczna jak ta z filmu oraz oczywiście ostatnia misja w grze, gdzie Tommy odpiera atak gangu w tejże willi. (dopisał hops)


Kwestia "Say hallo to my little friend" została sparodiowana w filmie "Mafia". Pewien wysoki zabójca mówi te słowa rozchylając poły płaszcza. Zamiast jednak spodziewanego "małego przyjaciela" w postaci karabinu maszynowego, spod płaszcza wychodzi karzełek z karabinem.


Autor scenariusza do remake'u - Oliver Stone, w swoim filmie "Urodzeni mordercy" zamieścił fragment "Człowieka z blizną" De Palmy - pamiętną scenę z piłą łańcuchową.


W remake'u słowo "FUCK" pada 226 razy, średnio co 1,26 minuty. Trupów pada 42.


Za każdym razem gdy Tony Montana wciąga kokainę, jakiś przedmiot zasłania jego twarz, dzięki czemu Pacino nie musiał wciągać do nosa usypanej na stole mąki grającej kokę.


Remake został zadedykowany Benowi Hechtowi i Howardowi Hawksowi - odpowiednio scenarzyście i reżyserowi oryginalnej wersji "Scarface".
Autor opisu: Rafał Donica - DUX
E-mail kontaktowy: dux@film.org.pl
Data umieszczenia opisu: 10.12.2009



Strona główna działu Strona główna KMF