Siergiej Michaj這wicz Eisenstein
1898-1948
"By造 zadatki, by造 ch璚i, ale tylko wicher
rewolucji da mi to, co podstawowe -
swobod samookre郵enia. Rewolucja da豉
mi w 篡ciu to, co dla mnie najdro窺ze - to
ona uczyni豉 mnie artyst..."

  • Siergiej Michaj這wicz Eisenstein urodzi si w styczniu 1898 roku w Rydze.
  • W 1915 roku uko鎍zy szko喚 realn i dosta si do Instytutu In篡nier闚 Cywilnych (studiowa architektur).
  • Po trzech latach zrezygnowa z nauki i w wieku 20 lat wst徙i w szeregi Armii Czerwonej.
  • W 1920 roku, po wyj軼iu z wojska, Siergiej wyjecha do Moskwy, 瞠by studiowa j瞛yk japo雟ki w Akademii Sztabu Generalnego.
  • Z powod闚 finansowych i tym razem musia zrezygnowa z nauki. Wkr鏒ce dosta prac w teatrze Proletkultu - pocz徠kowo projektowa scenografi, po jakim czasie zacz掖 re篡serowa sztuki.
  • W 1921 roku Eisenstein dosta si do Pa雟twowych Wy窺zych Pracownii Re篡serskich prowadzonych przez Wsiewo這da Meyerholda. Meyerhold sta si jego nauczycielem i mistrzem - dzi瘯i niemu Siergiej odnalaz w豉sn artystyczn drog. W tym samym roku - zatwierdzony ju jako cz這nek kolegium teatralnego Centralnej Areny Proletkultu - zrobi re篡serskie opracowanie sztuki Leonida Andriejewa "Car-G堯d". Potem zosta wsp馧re篡serem "Meksykanina", a nast瘼nie wyre篡serowa sw najbardziej znan sztuk pt. "M璠rzec". Z Meyerholdem wsp馧pracowa do pa寮ziernika 1922 roku.
  • W 1924 roku na zam闚ienie partii komunistycznej nakr璚i "Strajk" - by to jego debiut fabularny.
  • Najs造nniejszym filmem Eisensteina jest "Pancernik Potiomkin" zrealizowany w 1925 roku dla uczczenia rewolucji roku 1905. Pochodz帷a z tego filmu sekwencja schod闚 odeskich, podczas kt鏎ej bia這gwardzi軼i masakruj ludno嗆 cywiln, jest jedn z najs造nniejszych scen w historii kina.
  • Kolejny film re篡sera - "Pa寮ziernik", zrealizowany z okazji obchod闚 10-lecia Rewolucji Pa寮ziernikowej, spotka si z krytyk widz闚, podobnie zreszt jak nakr璚ony w 1929 obraz "Stare i nowe" - Eisenstein g堯wny nacisk w tych filmach po這篡 bowiem na formalne eksperymenty, doskonal帷 swoj technik monta簑. Krytycy zarzucali im przeintelektualizowanie.
  • W 1928 roku Eisenstein wyjecha na Zach鏚, by pozna najnowsze techniki filmowe. Odwiedzi Szwajcari, Wielk Brytani, Belgi, Holandi, Francj, Niemcy. W 1930 roku wyjecha do Hollywood, gdzie chcia nakr璚i film, jednak 瘸den z jego pomys堯w nie spotka si z akceptacj producent闚. W ko鎍u ameryka雟ki pisarz Upton Sinclair zleci mu zrealizowanie filmu o Meksyku. Prace nad projektem "Niech 篡je Meksyk!" zosta造 jednak przerwane z powodu zbyt wysokich koszt闚 produkcji.
  • W 1932 roku re篡ser wr鏂i do ZSRR.
  • Pierwszym filmem, jaki nakr璚i po powrocie, by造 "ㄠki bie篡雟kie". Obraz spotka si z ostr krytyk ze wzgl璠u na bibilijne skojarzenia, jakich dopu軼i si re篡ser. Wykorzysta tu chrze軼ija雟k ikonografi do nakre郵enia portretu socjalistycznego m璚zennika. Film zosta przez w豉dze radzieckie skazany na nieistnienie i odes豉ny na p馧k. Pod koniec 1963 roku odkryto kilka pojedy鎍zych uj耩 z tego obrazu, kt鏎e pos逝篡造 do rekonstrukcji p馧godzinnego fragmentu filmu.
  • Po niepowodzeniu "ㄠk bie篡雟kich" Eisenstein zaj掖 si prac pedagogiczn i filmowo-teoretyczn.
  • Na zam闚ienie Stalina zrealizowa w 1938 roku film pt. "Aleksander Newski", kt鏎y odni鏀 wielki sukces. Obraz ten, opowiadaj帷y o zwyci瘰twie ludowego ruszenia przeciw germa雟kim naje寮嬈om zosta jesieni 1939 roku, po zawarciu niemiecko-radzieckiego paktu o nieagresji, wycofany z dystrybucji i pokazywano go ponownie dopiero od 1941 roku.
  • W 1940 roku Eisenstein zosta mianowany kierownikiem artystycznym wytw鏎ni Mosfilm.
  • Po wybuchu wojny siedziba wytw鏎ni zosta豉 przeniesiona do A軛a Aty. W 1943 roku rozpocz皻o tu zdj璚ia do epopei pt. "Iwan Gro幡y". Pierwsza cz窷 planowanej trylogii zostaje zaprezentowana w 1945 roku, wzbudzaj帷 entuzjazm Stalina, kt鏎y uto窺amia si ze s豉wnym carem. Druga cz窷 - zatytu這wana "Spisek bojar闚" - w kt鏎ej re篡ser pokaza carskie okrucie雟two, nie zyska豉 aprobaty Stalina i 4 wrze郾ia 1946 roku Komitet Centralny KPZR zakaza jej rozpowszechniania. Stalin obawia si bowiem, i widzowie mogliby dostrzec analogie mi璠zy rz康ami Iwana a krwawymi rzeziami stalinowskimi. Film wprowadzono na ekrany dopiero w 1958 roku.
  • Stalin zablokowa tak瞠 realizacj ostatniej cz窷ci trylogii - Eisensteinowi nie udaje si ju doko鎍zy dzie豉. Wszystkie te wydarzenia sprawiaj, 瞠 re篡ser podupada na zdrowiu i po zawale serca wycofuje si z filmu.
  • Siergiej Eisenstein umiera 11 lutego 1948 roku w wieku 50 lat.
  • Dzieci雟twa re篡ser nie wspomina najlepiej - jego rodzice ci庵le si k堯cili - gdy Siergiej mia 14 lat, postanowili si rozsta. Matka wyjecha豉 do Petersburga, a ch這piec zosta z ojcem. W豉郾ie wtedy odkry kino i teatr.
  • Teatr obecny by w jego 篡ciu tak瞠 podczas wojny - bra udzia w przedstawieniach amatorskiego klubu teatralnego (jako re篡ser, aktor i dekorator).
  • W "Pancerniku Potiomkin" re篡ser powierzy wszystkie role amatorom.
  • Sekwencja schod闚 odeskich trwa 6 minut.
  • Materia z nie uko鎍zonego obrazu "Niech 篡je Meksyk!" zosta wykorzystany przez re篡sera Sola Lessera do zmontowania filmu fabularnego pt. "Burza nad Meksykiem".
  • Jego 穎n by豉 dziennikarka Pera Ataszewa, a przyjacielem - Charlie Chaplin, kt鏎ego pozna podczas swojego pobytu w USA.
  • Sekwencj 35-minutowej bitwy na skutym lodem Jeziorze Czudzkim w "Aleksandrze Newskim" nakr璚ono latem, u篡waj帷 soli zamiast 郾iegu.
  • W drugiej cz窷ci "Iwana Gro幡ego" widoczny jest po raz pierwszy kolor, jednak jego u篡cie jest przypadkowe - ekipie zabrak這 czarno-bia貫j ta鄉y. Jednak Eisenstein szybko sprowadzi z Mosfilmu kolorow Agf.
  • W 1947 roku Eisenstein zostaje powo豉ny na stanowisko kierownicze Sekcji Filmu radzieckiej Akademii Nauk w Moskwie.
  • 1939 - "Aleksander Newski" - Eisenstein otrzymuje za ten film Order Lenina
  • 1945 - "Iwan Gro幡y" cz. I - Nagroda Stalinowska
  • W spektaklach teatralnych po raz pierwszy zastosowa "monta atrakcji", polegaj帷y na takim zestawieniu element闚 scenograficznych, kt鏎e emocjonalnie oddzia逝j na widza i kt鏎ych zadaniem jest wyra瘸nie idei, a nie tylko formalna gra - bardzo cz瘰to wykorzystywa to p騧niej w filmach ("M璠rzec", "Strajk", 'Pancernik Potiomkin"). 荑 "monta atrakcji" powinien wp造wa agresywnie na my郵enie i uczucia widz闚, a funkcjonowanie atrakcji trzeba zbada do鈍iadczalnie, by mo積a ich by這 u篡 w spos鏏 w豉軼iwy - niemal matematycznie obliczalny.
  • Rezygnacja z ci庵這軼i fabularnej i indywidualno軼i postaci (jak w "Strajku", gdzie bohaterowie zredukowani zostali do roli i miejsca w walce klasowej czy w "Pancerniku Potiomkin", gdzie bohaterem filmu jest t逝m, z kt鏎ego wy豉niaj si poszczeg鏊ne "typy") - brak tu bohatera jednostkowego, kt鏎y wprowadzony zosta dopiero w filmie "Stare i nowe".
  • Zderzanie ze sob scen nie b璠帷ych ze sob w bezpo鈔ednim zwi您ku, ale wzajemnie si komentuj帷ych ("Strajk" - sceny z robotniczej masakry zestawione z uj璚iami z rze幡i) - ta zasada zderzania przeciwie雟tw (monta kontrast闚) widoczna jest tak瞠 w szczeg馧ach, np. w przeciwstawianiu ruch闚 w g鏎 i w d馧 (scena schod闚 odeskich w "Pancerniku Potiomkin") lub w gwa速ownych przeskokach od zbli瞠 do plan闚 og鏊nych.
  • W "Pancerniku Potiomkin" akcja rozwija si wed逝g schematu 5-aktowej tragedii antycznej (ekspozycja, rozw鎩 akcji, kulminacja, katastrofa, epilog), wyra穎nym tytu豉mi cz窷ci. Ka盥y akt ma w po這wie cezur, po kt鏎ej nast瘼uje ca趾owita zmiana nastroju.
  • Cz瘰te szeregowanie obraz闚 w coraz szybszym tempie wywo逝j帷e wra瞠nie skokowo narastaj帷ego przyspieszenia akcji (monta rytmiczny)
  • Stosowanie patosu jako g堯wnego 鈔odka artystycznego wyrazu.
  • Nacisk na tzw. "monta intelektualny", gdy ze zderzenia dw鏂h kontrastuj帷ych kadr闚 powstaje trzecia idea, w kadrze nie istniej帷a.
  • W "Aleksandrze Newskim" re篡ser zastosowa monta polifoniczny, b璠帷y syntez obrazu, s這wa i muzyki. Obrazy skomponowane zosta造 zale積ie od dynamiki zdarze - gdy napi璚ie w filmie spada uj璚ia s d逝窺ze, punkty widzenia niezmienne oraz wyr闚nane o鈍ietlenie; gdy zbli瘸 si kulminacja zmieniaj si punkty widzenia, zmienia si o鈍ietlenie i kontrastowo stosowane s gamy czerni i bieli. To w豉郾ie w tym filmie po raz pierwszy Eisenstein po這篡 nacisk na muzyk, kt鏎a pe軟i tu funkcje dramaturgiczne, kontrapunktuj帷 obraz (d德i瘯 piszcza貫k symbolizuje Rusin闚, tr帳y i rogi - Niemc闚).
  • 1924 - "Strajk"
  • 1925 - "Pancernik Potiomkin"
  • 1928 - "Pa寮ziernik"
  • 1929 - "Stare i Nowe"
  • 1930 - "Romans Sentymentalny" (film eksperymentalny)
  • 1932 - "Niech 砰je Meksyk!" (nie uko鎍zony, zrekonstruowany w 1979)
  • 1936 - "ㄠki Bie篡雟kie" (nie uko鎍zony, zrekonstruowany w 1967)
  • 1938 - "Aleksander Newski"
  • 1945 - "Iwan Gro幡y" Cz. I
  • 1946 - "Spisek Bojar闚" ("Iwan Gro幡y" cz. II - na ekranach od 1958)
  • Szk這wski W.: "Eisenstein". Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. Warszawa, 1980.
  • Kronika Filmu. Wydawnictwo Kronika, Warszawa, 1995.
  • Mielcarek M., Pawlak E.: "Ilustrowany leksykon filmu europejskiego". Wyd. KURPISZ. Pozna, 2003.
  • POWR紘 DO WYBORU | STRONA G紟NA KMF
    Autor opracowania: Aleksandra Krupi雟ka - MIA | E-MAIL