Francois Truffaut
1932-1984
"Zawsze preferowałem rozmyślanie
o życiu niż samo życie..."

"Jeśli bowiem Nowa fala miała szefa - to był nim on właśnie"

Narodzinom François Truffaut (6 lutego 1932 r.) towarzyszył skandal; pochodząca z szacownej, paryskiej rodziny panna Janine de Monferrand urodziła nieślubne dziecko. By nie zaogniać skandalu oddała dziecko do piastunki. Przez pierwsze trzy lata życia mały François wychowywał się zatem u obcych (w Montmorency, Boissy-Saint Léger). W 1933 r. matka wyszła za mąż za Rolanda Truffaut, który usynowił François, dając mu przy tym swoje nazwisko. W latach 1935-1942 wychowywała wnuka babka, Genevieve de Monferrand. To pod jej opieką mały poznał swoją dzielnicę, a nauczywszy się czytać w przedszkolu, nabrał zamiłowania do lektury. W szkole Rollina, do której zaczął uczęszczać, miał opinię bardzo zdolnego ucznia; ale odkąd zamieszkał z rodzicami zaczął opuszczać się w nauce, stając się równocześnie zapalonym kinofilem. Po obejrzeniu filmów "Romans szulera" Sachy Guitry'ego i "Obywatel Kane" Orsona Wellesa, trochę pod wpływem powojennej mody na wczesne usamodzielnianie się, świadomie wybrał los samouka. W wieku czternastu lat zakończył szkolną edukację. Trudnił się wieloma profesjami: był tragarzem, gońcem, recepcjonistą...Jesienią 1948 roku założył, wraz ze swoim przyjacielem, Robertem Lachenay, klub filmowy Le Cercle Cinemane. W wyniku nadużyć finansowych, jakich się przy tym dopuścił, w grudniu tego roku znalazł się w Centrum Obserwacji Młodych Przestępców w podparyskim Villejuif. Z domu poprawczego wyciągnął go wówczas Andre Bazin, znany krytyk filmowy, nazywany "ojcem nowej fali" (zresztą przez pewien czas Truffaut pracował jako jego sekretarz). Od kwietnia 1950 roku rozpoczął intensywną współpracę z paryską prasą jako fotograf i reporter. Szybko jednak znużył się dziennikarstwem i w październiku zgłosił się jako ochotnik do wojska. Pomysł z wojskiem zakończył się dezercją i w 1951 r. przybył do Paryża. Za namową mistrza Bazina zgłosił się na policję i po aresztowaniu spędził kolejne pół roku w wojsku. Zdegradowany psychicznie wrócił w 1952 r. do Paryż i zamieszkał u Bazinów. Rok później zaczął publikować w "Cahiers du Cinema". W styczniowym numerze pisma z 1954 r. ukazał się jego artykuł "O pewnej tendencji kina francuskiego", który wywołał burzę i z dnia na dzień zrobił z Truffaut czołową postać młodej krytyki filmowej. Truffaut wykorzystał ten sukces: nawiązał współpracę z wieloma pismami, pisał regularnie po kilka tekstów tygodniowo. Zmienił się tryb jego życia, zaczął dobrze zarabiać i podróżować. W tym przełomowym roku zrealizował też - wspólnie z nowym przyjacielem, Jacquesem Rivette - swój pierwszy amatorski film Wizyta, a niedługo później został asystentem samego Rosselliniego. W 1956 r. na festiwalu w Wenecji poznał swoją przyszłą żonę - Madeleine Morgenstern, córkę słynnego dystrybutora. W 1957 r. teściu pomógł mu założyć własną, małą wytwórnię filmową. W ramach wytwórni, która na cześć "Złotej karocy" Renoira została nazwana Les Films du Carosse Truffaut zrealizował latem 1957 r. krótkometrażowy film "Prześladowcy". 1958 r. to rok jego pełnometrażowego debiutu "Czterysta batów", którego sukces w Cannes otworzył przed nim drogę do reżyserskiej kariery. W styczniu 1959 r. przyszła na świat pierwsza córka Laura, dwa lata później urodziła się Ewa. W 1965 r. małżonkowie rozwiedli się. Latem 1962 r. zaangażował się w projekt, który doprowadził do jego największego krytycznofilmowego osiągnięcia. Po nagraniu wywiadu ze swoim ulubionym reżyserem - Alfredem Hitchcockiem, przygotował opartą na rozmowach książkę "Kino według Hitchcocka". Jej pierwsze francuskie wydanie ukazało się w 1966 r. Na początku 1968 r. zaangażował się (jak wiele "nowofalowców") w "aferę Langlois", brał istotny udział w akcji przerwania Festiwalu Canneńskiego. Ostatnią wielką miłością w życiu Truffaut była aktorka Fanny Ardant. We wrześniu 1983 r. urodziła się im córka Josephine. Ten szczęśliwy okres jego życia został tragicznie przerwany - latem 1983 r. reżyser zachorował na raka mózgu. Zmarł w Paryżu 1 października 1984 r.. Jego prochy spoczywają na cmentarzu Montmartre.
  • Jednak to właśnie Truffaut - prawem paradoksu - był najczęściej spośród nowofalowców pomawiany o zdradę i sprzeniewierzanie się ideałom prądu.
  • Pierwszy w życiu zawód miłosny sprawił, że Truffaut zdecydował się na pierwszą z dwu prób samobójczych w swoim życiu: podciął sobie brzytwą przedramię w 25 miejscach.
  • "Skradzione pocałunki" to jedyny film Truffaut kończący się szczęśliwym połączeniem pary na wzór amerykańskiego małżeństwa.
  • W "Prześladowcach" Jeanne Moreau miała się ukazywać bardziej jako ucieleśnienie losu niż kobieta z krwi i kości, co miały podkreślać jej stroje; dlatego też Pierre Cardin zaprojektował dla niej 14 kostiumów, a wszystkie czarno-białe.
  • Truffaut miał wiele skrajnych wcieleń. Oprócz tego, że był spontanicznym entuzjastą, bywał maniakalnym archiwistą, znanym z drobiazgowej punktualności. Jeden ze "świadków" jego punktualności cytuje Truffauta: "Proszę więc zanotować, że zadzwonię do pana za półtora miesiąca o wpół do czwartej po południu." Świadek konkluduje: "I dokładnie wtedy dzwonił".
  • Truffaut był wielkim miłośnikiem kina amerykańskiego. Do pełni zrozumienia Ameryki niezbędna była znajomość języka angielskiego, którego nauka była dla Truffaut prawdziwą obsesją. W "Czterystu batach" jest zabawna scena lekcja angielskiego, ukazująca prześmiewczo, że Francuz nie jest w stanie go opanować. Truffaut nigdy się to nie udało, choć całe życie próbował.
  • W ramach planu pedagogicznego opartego na wspólnych wyprawach do kina, który stworzył dla swoich dwóch córek, zabroniony był Disney, którego Truffaut nie znosił, zaś obowiązkowe - filmy z braćmi Marx, na które reagował jak dziecko (uciszany przez widownie).
  • 1958 - "Prześladowcy" - Złoty medal na festiwalu w Mannheim
  • 1959 - "Czterysta batów" - Złota Palma najlepszy reżyser Cannes
  • 1959 - "Czterysta batów" - Nominacja do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny
  • 1960 - "Czterysta batów" - Nagroda nowojorskiej krytyki
  • 1962 - "Jules i Jim" - Nagroda za reżyserię w Mar del Plata i Acapulco
  • 1966 - "Fahrenheit 451" - Złoty lew na MFF w Wenecji
  • 1968 - "Skradzione pocałunki" - Nagroda Louis Delluca dla najlepszego francuskiego filmu roku
  • 1973 - "Noc amerykańska" - Oscar dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego
  • 1981 - "Ostatnie metro" - Cezar dla najlepszego filmu
  • 1981 - "Ostatnie metro" - Cezar dla najlepszego reżysera
  • 1984 - "Byle do niedzieli" - Cezar dla najlepszego reżysera
  • Kino wg Truffaut nie jest kinem autorskim (jak to jest u Godarda czy Rohmera), ale za to wszystkie dzieła łączy "ukryta jedność". Filmy powstają z jednego źródła: zakotwiczenia emocji w życiu osobistym. Szczególną cechą każdego dzieła jest ciągłość i niesamowita koherencja, którą wyznaczają wspólne rymy i powtórzenia.
  • Jego twórczość przedstawia się jako "jednolity gobelin", stwarzany proustowską metodą: spontaniczny mechanizm pamięci organizuje następstwo motywów. Wspomnienie przekształca się, dzieło za dziełem, w jednakowy scenariusz, którego kolejne wersje podejmują temat na nowo, doprecyzowują.
  • Wszystkie filmy Truffaut mają jeden centralny temat: miłość. W którymś z wywiadów na temat "Gładkiej skóry", reżyser powiedział: "Inne tematy mnie nie interesują. (...) Miłość to jest temat tematów. Zajmuje ona tyle miejsca w życiu, w mieszkaniach, na ulicach, w biurach, w gazetach, w polityce, na wojnie (...) , że gdyby mi udowodniono, ze statystyką w ręce, że dziewięć filmów na dziesięć to są filmy o miłości, odpowiedziałbym, że to nie wystarczy."
  • Pięć filmów o jednym głównym bohaterze, stworzonych w czasie dwudziestu lat; pokazujące rozwój osobowości aktora, grającego w pierwszym z filmów w wieku czternastu lat, w ostatnim - w wieku trzydziestu czterech. Tak Truffaut stworzył dzieje rozwoju postaci Antoine'a Doinela (Jean Pierre Leaud). Takie przypadki odnotowywano w kinie amatorskim, ale w kinie artystycznym czegoś podobnego nie było.
  • Wzorowana na Lubitschu zdolność prowadzenia nienachalnej opowieści, konstruowanej tak, by widz mógł sam domyślać się tego, co najważniejsze. Metoda, którą można nazwać za Truffaut: "zostawaniem za drzwiami pokoju, kiedy wszystko dzieje się w środku".
  • Kilkakrotnie zdecydował się na adaptacje popularnej literatury amerykańskiej, z serii "czarnych kryminałów". Co ważne, swoje "filmowe hołdy złożone ulubionym pisarzom" pozbawiał cech gatunkowych: gangsterów udziecinniał ("Strzelajcie do pianisty"), detektywów karykaturował ("Syrena z Missisipi"), zaś akcenty kładł tak, by kryminał stawał się filmem o miłości.
  • Filmy krótkometrażowe:

  • 1954 - "Wizyta" / "Une Visite"
  • 1958 - "Prześladowcy" / "Les mistons"
  • 1958 - "Historia wody" / "Une histoire d'eau"
  • 1962 - "Antoine et Colette"

    Filmy długometrażowe:

  • 1959 - "Czterysta batów" / "Les Quatre cents coups"
  • 1960 - "Strzelajcie do pianisty" / "Tirez sur le pianiste"
  • 1962 - "Jules et Jim"
  • 1964 - "Gładka skóra" / "La Peau douce"
  • 1966 - "Fahrenheit 451"
  • 1967 - "Panna młoda w żałobie" / "La Mariee etait en noir"
  • 1968 - "Skradzione pocałunki" / "Baisers voles"
  • 1969 - "Syrena z Mississipi" / "La Sirene du Mississipi"
  • 1970 - "Dzikie dziecko" / "L'Enfant sauvage"
  • 1970 - "Małżeństwo" / "Domicile conjugal"
  • 1971 - "Dwie angielki i kontynent" / "Les deux anglaises et le continent"
  • 1972 - "Taka ładna dziewczyna" / "Une belle fille comme moi"
  • 1973 - "Noc amerykańska" / "La Nuit americaine"
  • 1975 - "Miłość Adeli H." / "L'Histoire d'Adele H."
  • 1976 - "Kieszonkowe" / "L'Argent de poche"
  • 1977 - "Mężczyzna który kochał kobiety" / "L'Homme qui aimait les femmes"
  • 1978 - "Zielony pokój" / "La Chambre verte"
  • 1979 - "Uciekająca miłość" / "L'Amour en fuite"
  • 1980 - "Ostatnie metro" / "Le Dernier metro"
  • 1981 - "Kobieta z sąsiedztwa" / "La Femme d'a cote"
  • 1983 - "Aby do niedzieli!" / "Vivement dimanche!"
  • T. Lubelski: Nowa Fala. O pewnej przygodzie kina francuskiego. Kraków 2000.
  • A. Jackiewicz: Truffaut, [w:] Mistrzowie kina współczesnego. Warszawa 1977.
  • POWRÓT DO WYBORU | STRONA GŁÓWNA KMF
    Autor opracowania: Kamila Dzika - KAMA | E-MAIL